Ukraina i ka propozuar Rusisë një armëpushim të posaçëm të lidhur me aeroportet, duke e parë këtë si një mënyrë për të ulur tensionet dhe për ta çelur rrugën e negociatave. Propozimi vjen pas një vale sulmesh me dronë ukrainasë me rreze të gjatë veprimi, që kanë pasur ndikim të drejtpërdrejtë në trafikun ajror rus.
Sipas të dhënave të publikuara, propozimi është bërë në një moment kur sulmet kanë vazhduar të prishin oraret dhe funksionimin e fluturimeve në shumë pjesë të Rusisë. Një incident i spikatur u regjistrua më 8 maj, kur një sulm ukrainas në rajonin Rostov të Rusisë dëmtoi një qendër rajonale të kontrollit të trafikut ajror. Kjo qendër koordinonte fluturimet në të gjithë Rusinë jugore dhe pasojat u ndjenë në operacionet e 13 aeroporteve.
Në atë sulm, ndikimi u shoqërua edhe me përçarje konkrete të fluturimeve: rreth 200 fluturime u prekën nga ngjarja. Efekti ishte aq i rëndësishëm sa Presidenti rus Vladimir Putin e trajtoi publikisht incidentin pikërisht atë ditë, duke e lidhur atë me veprimet e ashtuquajtura të autoriteteve të Kievit.
Gjatë një takimi të Këshillit të Sigurisë pas sulmit, Putin tha: “Do të diskutojmë disa çështje. E para dhe kryesore është ngjarja që ndodhi këtë mëngjes. Regjimi i Kievit kreu një tjetër akt terrorist”. Deklarata erdhi ndërsa sulmet me dronë vijonin të krijonin vështirësi për sistemet e kontrollit dhe për sigurinë e fluturimeve.
Analistët e lidhin këtë dinamikë me motivet e mundshme për një bisedë të re. Sipas një vlerësimi të Nazarii Barchuk, analist në Qendrën Ukrainase për Siguri dhe Bashkëpunim, incidenti mund t’i ketë dhënë Kremlinit stimuj më të fortë për të diskutuar mundësinë e një armëpushimi në aeroport. Ai thekson se reagimi i Putinit tregon se këto greva nuk sjellin vetëm dëme të konsiderueshme financiare për linjat ajrore ruse, por ndikojnë edhe në miratimin publik të Kremlinit.
Armëpushimi në aeroporte: si mund të lidhet me trafikun ajror dhe negociatat
Barchuk shton se hulumtimet e fundit sociologjike sugjerojnë që sulmet me dronë janë kthyer në një nga shqetësimet kryesore për rusët. Krahas kësaj, ai vë në dukje se interes i rritur po shihet edhe për negociatat e paqes. Megjithatë, pavarësisht propozimit dhe sinjaleve se Rusia mund të jetë e interesuar, mbeten pyetje të mëdha pa përgjigje konkrete për mënyrën se si do të zbatohej një marrëveshje e tillë.
Një çështje kyçe është fakti se hapësira ajrore e Ukrainës ka mbetur e mbyllur që nga viti 2022. Për këtë arsye, nuk është e qartë se çfarë do të përfshinte saktësisht termi “armëpushim në aeroport”. Po ashtu, nuk dihet se si do të monitoroheshin shkeljet dhe nëse do të kishte ndonjë mekanizëm efektiv që ta bënte marrëveshjen të zbatueshme në praktikë.
Edhe skeptikët brenda Ukrainës e lidhin problemin jo vetëm me gatishmërinë e Rusisë, por edhe me besueshmërinë. Oleksandr Merezhko, kryetar i komisionit parlamentar të punëve të jashtme të Ukrainës, ka ngritur pikëpyetje për aviacionin civil dhe sigurimin e rreziqeve. Ai tha se nëse bëhet fjalë për fluturime civile, atëherë çështja kryesore lidhet me sigurimin: “A do t’i mbulojnë siguruesit rreziqet gjatë kohës së luftës, edhe nëse Rusia premton të mos sulmojë?”.
Merezhko përmendi se diskutimet e mëparshme rreth rihapjes së aeroporteve në Ukrainën perëndimore, veçanërisht në Lviv, kishin ngecur pjesërisht për shkak se siguruesit nuk ishin të gatshëm të mbulonin rreziqet e operimit në një zonë lufte. Për më tepër, ai theksoi se ekzistojnë edhe pyetje verifikimi, duke përfshirë mënyrën si do të monitoroheshin shkeljet, çfarë infrastrukturash do të konsideroheshin të mbrojtura dhe nëse do të përfshiheshin edhe fluturimet e mallrave.
Në këtë kuadër, Merezhko ka thënë se duhen mekanizma që të mos lejojnë që Rusia të pretendojë se ngarkesat civile kanë qëllime ushtarake. “Do të doja të dëgjoja detaje specifike — mekanizma zbatimi, mekanizma monitorimi, por nuk i shoh ende”, u shpreh ai. Ndërsa Ukraina e ka hedhur idenë në tryezë, diskutimi vazhdon pa një plan të qartë se si do të sigurohej zbatimi dhe besueshmëria e një armëpushimi që lidhet drejtpërdrejt me aeroportet.
Botuar fillimisht në Bota Sot