Akademik Emin Riza, i çmuar për kontributin e tij të jashtëzakonshëm gjatë gjithë jetës në studimin, dokumentimin dhe restaurimin e monumenteve të kulturës e të trashëgimisë arkitekturore shqiptare, është ndarë nga jeta të martën. Ai ndërroi jetë në moshën 89-vjeçare, duke lënë pas një karrierë të gjatë dhe një trashëgimi të rëndësishme për trashëgiminë kulturore shqiptare.
Dashuria e tij për gurët dhe monumentet u shndërrua në rreptësi shkencore dhe, ndër vite, në një punë sistematike për të mbledhur, dokumentuar dhe ruajtur vlerat arkitekturore të zonave shqiptare. Akademik Emin Riza ka punuar si studiues, pedagog dhe specialist në Institutin e Monumenteve të Kulturës në Shqipëri, duke u kthyer në një figurë të spikatur për mbrojtjen dhe promovimin e trashëgimisë materiale shqiptare.
Hulumtimet dhe veprat e akademik Emin Rizës njihen gjerësisht për mënyrën se si i qasen arkitekturës tradicionale shqiptare. Kontributi i tij konsiderohet i vështirë për t’u matur si për nga përmbajtja, ashtu edhe për nga sasia e punës së kryer. Në fushën e dokumentimit dhe studimit të qyteteve e objekteve me vlera të veçanta, ai u shfaq si një studiues që i ktheu detyrat profesionale në mision për ruajtjen e identitetit kulturor.
Kontributi i Emin Rizës mbetet një bazë e fortë për trashëgiminë kulturore
Sipas të dhënave të biografisë së tij në Akademinë e Shkencave në Shqipëri, Emin Riza u lind më 3 korrik 1937 në Shkodër. Në vijim të formimit dhe përkushtimit të tij, ai u angazhua për vite të tëra në studimin e monumenteve, duke dhënë rezultatet e tij nëpërmjet botimeve, projekteve dhe punës kërkimore. Veprimtaria e tij si restaurues dhe si pedagog lidhet ngushtë me përvojën në terren dhe me nevojën për t’i dhënë trashëgimisë një qasje të saktë shkencore.
Ndër veprat e tij më të rëndësishme përmendet “Qyteti–Muze i Gjirokastrës” (1980), një studim që trajton në thellësi trashëgiminë ndërtimore të Gjirokastrës. Ky punim shërben si një udhërrëfyes për të kuptuar banesat karakteristike të qytetit dhe vlerat e tyre, duke e paraqitur Gjirokastrën edhe si qytet-muze. Përmes kësaj vepre, akademik Emin Riza ka ndërtuar një dokumentim që ndihmon në kuptimin e elementeve arkitekturore dhe të organizimit urban të një prej zonave më të njohura me vlera historike.
Mes kontributeve të tij renditen edhe studime të tjera për banesën dhe arkitekturën tradicionale shqiptare. Përmendet se ai ka qenë studiues i themeltë i krijimtarisë popullore në arkitekturë dhe një profesor-restaurues që ka punuar me bindjen se dokumentimi dhe restaurimi duhet të ecin së bashku. Kjo qasje reflektohet në mënyrën se si ai i trajton elementet e ndërtimit, karakteristikat e banesave dhe mënyrën si trashëgimia duhet të ruhet për brezat e ardhshëm.
Ndarja e tij nga jeta të martën në moshën 89-vjeçare shihet si një humbje e madhe për botën e trashëgimisë kulturore ndër shqiptarë. Akademik Emin Riza ka lënë pas një punë që shërben si referencë për studime të mëtejshme dhe si bazë për përpjekjet e ruajtjes së monumenteve. Me veprat dhe projektet që lidhen me dokumentimin, mbrojtjen dhe promovimin e vlerave materiale, ai mbetet një figurë udhëheqëse në fushën e arkitekturës tradicionale shqiptare.
Botuar fillimisht në Koha.net