Marrëveshja e mbrojtjes e nënshkruar nga Turqia, Pakistani dhe Arabia Saudite shihet si teknikisht e ngjashme me marrëveshjen e mbrojtjes së ndërsjellë të NATO-s, e përcaktuar në nenin 5 të Aleancës. Këtë e ka deklaruar ministri i Jashtëm turk, Hakan Fidan, duke e lidhur këtë kuadër të ri bashkëpunimi me logjikën e reagimit kolektiv që karakterizon NATO-n.
Gjatë një interviste për agjencinë shtetërore turke Anadolu, Fidan ka shpjeguar se brenda kësaj marrëveshjeje do të vendoset një strukturë e ngjashme me atë të Aleancës. Sipas tij, do të krijohet një komitet i ministrave, që synon të luajë një rol koordinues të ngjashëm me formatet vendimmarrëse në NATO, ndërsa krahas tij parashikohet edhe një sekretariat i përgjithshëm me seli në Arabinë Saudite.
Ministri turk ka nënvizuar gjithashtu se marrëveshja nuk është e drejtuar kundër Iranit. Gjatë deklarimeve të tij, Fidan ka bërë të qartë se qëllimi i marrëveshjes është organizimi i bashkëpunimit për mbrojtje dhe bashkëpunim të ndërsjellë mes vendeve nënshkruese, pa e paraqitur atë si instrument për një adresim të drejtpërdrejtë të ndonjë vendi të tretë.
Një element tjetër i rëndësishëm i marrëveshjes, sipas shpjegimit të Fidan, lidhet me zgjerimin e mundshëm të saj. Ai ka thënë se Egjipti mund t’i bashkohet marrëveshjes në të ardhmen, por kjo do të varej nga zgjidhja e disa çështjeve teknike. Me këtë, ministri turk la të kuptohet se procesi i zgjerimit nuk është vetëm politik, por edhe i lidhur me parametrat praktikë të zbatimit të mekanizmave të parashikuar.
Mekanizmi i ri i mbrojtjes, i ngjashëm me nenin 5 të NATO-s
Marrëveshja, e cila u nënshkrua nga tre vendet, është realizuar në kuadër të një pakti të ri për mbrojtje dhe bashkëpunim të ndërsjellë. Për këtë, Fidan ka theksuar strukturat që do të funksionojnë brenda kornizës së marrëveshjes, duke e bërë të qartë se nuk bëhet fjalë vetëm për një deklaratë politike, por për një arkitekturë organizative. Komiteti i ministrave pritet të krijojë një kanal të rregullt koordinimi në nivel të lartë, ndërsa sekretariati i përgjithshëm në Arabinë Saudite synon të ofrojë vijimësi administrative dhe funksionale.
Në interpretimin që i bën kësaj marrëveshjeje ministri turk, ngjashmëria me NATO-n vjen nga logjika e mbrojtjes së ndërsjellë që lidhet me nenin 5 të Aleancës. Edhe pse bëhet fjalë për një marrëveshje të ndryshme në emër dhe pjesëmarrje, Fidan e ka krahasuar pikërisht karakterin e saj teknik e procedural me atë të NATO-s. Ky vlerësim rreshton vendet nënshkruese në një trajektorë ku bashkëpunimi për sigurinë dhe mbrojtjen kërkon të funksionojë përmes institucioneve dhe rregullave të qarta.
Ndërkohë, deklarimet e Fidan për qasjen ndaj vendeve të tjera i japin marrëveshjes edhe një dimension diplomatik. Duke thënë se marrëveshja nuk është e drejtuar kundër Iranit dhe duke përmendur mundësinë e pjesëmarrjes së Egjiptit pas zgjidhjes së çështjeve teknike, sinjalizohet se hapësira për bashkëpunim nuk mbyllet automatikisht. Në të njëjtën kohë, pritet që vendimmarrja për zgjerim të lidhet me aspektet praktike që mund të kërkojnë përshtatje.
Me hyrjen në fuqi të strukturave të parashikuara dhe funksionimin e mekanizmave të koordinimit, marrëveshja Turqi-Pakistan-Arabi Saudite synon të konsolidojë bashkëpunimin në fushën e mbrojtjes. Në qendër mbetet organizimi institucional—komiteti i ministrave dhe sekretariati i përgjithshëm në Arabinë Saudite—si edhe parimi i mbrojtjes së ndërsjellë që, sipas deklaratës së ministrit të Jashtëm turk, është teknikisht i ngjashëm me marrëveshjen e NATO-s të përcaktuar në nenin 5.
Botuar fillimisht në Bota Sot
