Bota vijon të presë që presidenti amerikan, Donald Trump, të përcjellë reagimin e tij ndaj një kornize të propozuar për zgjatjen e armëpushimit aktual me Iranin. Ndërkohë, paralelisht me diskutimet diplomatike vazhdojnë edhe kërcënimet për rifillimin e sulmeve ajrore amerikane dhe për veprime të ndërprerjes nga forcat detare të SHBA-së në rajonin e Gjirit Persik.
Deri në orët e vona të 30 majit, nuk kishte asnjë njoftim zyrtar nga Shtëpia e Bardhë, një ditë pasi Trump përfundoi një takim në Dhomën e Situatave lidhur me një marrëveshje të mundshme me Teheranin. Qëllimi i kësaj marrëveshjeje, sipas kornizës së përshkruar në raportime, është zgjatja e armëpushimit të brishtë për 60 ditë, hapja e Ngushticës së Hormuzit dhe përfundimi i bllokadës amerikane ndaj porteve iraniane.
Sipas kësaj kornize, çështje të tjera të vështira nuk do të zgjidhen domosdoshmërisht menjëherë. Ato do të negocioheshin gjatë periudhës 60-ditore, duke përfshirë të drejtën e Iranit për pasurimin e uraniumit dhe programin e tij bërthamor në tërësi. Po ashtu, në diskutime parashikohet edhe lehtësim i mundshëm i sanksioneve ndaj Teheranit, si pjesë e këtij procesi me faza.
Trump po kërkon ndryshime në kushtet e kornizës me Iranin
Disa media amerikane raportuan më 30 maj se Trump ka kërkuar ndryshime në kushtet e kornizës. Sipas këtyre raporteve, ndryshimet e kërkuara sugjerojnë se mbetet ende “shumë punë” për t’u bërë përpara se dokumenti të finalizohet. The New York Times dhe Axios, duke cituar zyrtarë të njohur me diskutimet, raportuan veçmas se ndryshimet e kërkuara nga Trump përfshijnë ashpërsimin e kushteve të marrëveshjes, ndërsa SHBA-ja ua ka përcjellë detajet e reja autoriteteve iraniane për shqyrtim.
Në të njëjtën kohë, sekretari amerikan i Mbrojtjes, Pete Hegseth, deklaroi se Uashingtoni është i gatshëm të rifillojë veprimet ushtarake kundër Iranit nëse negociatat në vazhdim nuk prodhojnë një marrëveshje. Duke folur në forumin e mbrojtjes dhe sigurisë Shangri-La Dialogue në Singapor më 30 maj, Hegseth u shpreh se SHBA-ja është “më se e aftë” të riniste sulmet nëse do të ishte e nevojshme dhe se rezervat ushtarake janë “më se të përshtatshme” për operacione të tilla. Ai shtoi se Trump po tregon “durim” dhe se ai “do të pranonte vetëm një marrëveshje të shkëlqyer”, me qëllim të parandalimit të Iranit nga sigurimi i një arme bërthamore.
Komentet e Trumpit lidhur me Iranin, në rrjetet sociale, erdhën përmes një postimi në Truth Social. Në të thuhej: “Dikush duhet t’ia shpjegojë Papës se… Irani nuk mund të ketë armë bërthamore!”. Reagimi u shfaq pasi Papa Leoni XIV bëri thirrje për t’i dhënë fund dhunës në rajonet e goditura nga lufta në botë gjatë një lutjeje në Vatikan, megjithëse ai nuk përmendi konflikte specifike. Trump u pa gjithashtu duke udhëtuar nga Shtëpia e Bardhë drejt klubit të tij të golfit në Virxhinia.
Nga pala iraniane, një këshilltar i udhëheqësit suprem, Mojtaba Khamenei, akuzoi Trumpin se po “tradhton diplomacinë për herë të tretë”, duke vazhduar bllokadën detare të vendosur ndaj porteve iraniane dhe duke bërë, sipas tij, “kërkesa të tepruara” në negociata. Në një postim në X më 30 maj, Mohsen Rezaei tha se qëndrimi i Trumpit në tryezën e negociatave tregon se ai “nuk është i prirur drejt negociatave dhe po ndjek objektiva të tjerë”. Ndërkohë, mediat shtetërore iraniane, duke cituar një “draft jozyrtar”, raportuan se memorandumi i propozuar i mirëkuptimit përfshin një marrëveshje për lirimin e 12 miliardë dollarëve në asete të ngrira. Televizioni shtetëror iranian deklaroi se SHBA-ja është zotuar të japë Iranit qasje të plotë në 12 miliardë dollarë nga asetet e tij brenda 60 ditëve, në mënyrë që këto burime të transferohen dhe shpenzohen në bankat e destinacioneve të zgjedhura nga Irani pa kufizime. Shtëpia e Bardhë më herët e kishte cilësuar një raport të ngjashëm të televizionit iranian si një “sajim”.
Një çështje kyçe në këtë proces është fati i rezervave iraniane të uraniumit të pasuruar në nivele të larta, i cili mund të përdoret për ndërtimin e një arme bërthamore. Kazakistani ka sinjalizuar se është i hapur për të strehuar rezervat iraniane të uraniumit të pasuruar në nivelin 60 për qind, nëse arrihet një marrëveshje e ardhshme mes Teheranit dhe Uashingtonit. Ky informacion, sipas një raporti të Financial Times, bazohet në atë që citon drejtorin e Agjencisë Ndërkombëtare për Energjinë Atomike (IAEA), Rafael Grossi. Propozimi shihet si një masë e mundshme për ndërtimin e besimit dhe mbështetjen e përpjekjeve për ringjalljen e diplomacisë bërthamore mes Iranit dhe Shteteve të Bashkuara.
Në terren, Komanda Qendrore e SHBA-së (CENTCOM) tha më 29 maj se forcat e saj që operojnë në Gjirin e Omanit kanë zbatuar masat e bllokadës duke neutralizuar një anije me flamur të Gambias që po përpiqej të lundronte drejt një porti iranian. Në deklaratën e CENTCOM-it u raportua se një avion amerikan e neutralizoi anijen duke lëshuar një raketë Hellfire në dhomën e motorëve, ndërsa shtohet se forcat amerikane kishin lëshuar më shumë se 20 paralajmërime përpara se të ndërmerrnin veprimin ushtarak. Po ashtu, Bloomberg News raportoi se disa amerikanë pësuan lëndime të lehta nga mbeturinat që ranë pas sulmit me dron të Iranit më 29 maj ndaj një baze ushtarake në Kuvajt. CENTCOM nuk e komentoi raportin.
Botuar fillimisht në Bota Sot
