Pak ditë pasi Arabia Saudite, Turqia dhe Pakistani nënshkruan një pakt të mbrojtjes së ndërsjellë në Mekë, Shtetet e Bashkuara duket se po e shohin marrëveshjen me sy të hapur – por njëkohësisht ekspertët gjeopolitikë po ngrenë pyetje për ndikimin e saj në rolin tradicional të Uashingtonit në rajon. Presidenti amerikan, Donald Trump, e bëri këtë të qartë të dielën, kur komentoi publikisht marrëveshjen, duke e cilësuar si një zhvillim pozitiv.
Sipas postimit të Trump në Truth Social, ai tha se ishte “shumë i lumtur” që Arabia Saudite, Turqia dhe Pakistani kishin nënshkruar së fundmi dhe më në fund “Marrëveshjen e Mbrojtjes së Përbashkët të Mekës”. Ai shtoi se kjo tregon se “Lindja e Mesme po bashkohet” dhe se vendet do të jenë në gjendje të mbrojnë veten “në një mënyrë më kuptimplote”. Në të njëjtën linjë, Kryeministri i Pakistanit, Shehbaz Sharif, falënderoi Trump brenda pak orësh të hënën, duke ia atribuar “udhëheqjen e tij të guximshme dhe vendimtare” në shmangien e “një katastrofe bërthamore në Azinë Jugore”.
Megjithatë, edhe pse komenti i Trump-it reflekton kënaqësi për partnerët amerikanë që po kërkojnë marrëveshje sigurie përtej mbështetjes tradicionale te Uashingtoni, analistët thonë se ekziston një pyetje që mbetet pezull: a mund ta zëvendësojë realisht pakti i Mekës varësinë e vendeve si Pakistani, Turqia dhe Arabia Saudite nga SHBA-ja? Sipas tyre, përgjigjja nuk është vetëm te marrëveshja e re, por edhe te konteksti më i gjerë politik i administratës amerikane.
Koha e reagimit të Trump-it nuk konsiderohet e rastësishme. Presidenti amerikan ka kaluar pjesën më të madhe të vitit të kaluar duke i nxitur aleatët të mbajnë mbi vete më shumë nga barra e mbrojtjes. Kjo u bë e dukshme edhe në samitin e NATO-s në Hagë në qershor 2025, ku shtetet anëtare ranë dakord të dyfishojnë objektivin e shpenzimeve për mbrojtjen: nga 2 përqind e produktit të brendshëm bruto (PBB) në 5 përqind deri në vitin 2035. Sipas narrativës së ngritur nga analistët, presioni i vazhdueshëm nga Trump ka qenë një faktor, ndërsa ai kishte vënë në dyshim nëse Uashingtoni duhet të vazhdojë të mbrojë aleatët që nuk i përmbushin objektivat e shpenzimeve.
Ndërkohë, Trump ka sinjalizuar edhe lëvizje të tjera në qasjen e tij ndaj bashkëpunimeve ushtarake. Të dielën, para postimit për paktin e Mekës, ai njoftoi se po i zvogëlon “në mënyrë të konsiderueshme” ushtrimet e përbashkëta ushtarake me Korenë e Jugut. Në argumentin e tij, ai përmendi koston dhe “marrëdhënien e tij shumë të mirë” me Kim Jong Un të Koresë së Veriut, ndërsa kritikoi Seulin për mosndihmën e SHBA-së kundër Iranit. Në këtë sfond, analistët vlerësojnë se paktet rajonale të sigurisë marrin një kuptim më të gjerë për mënyrën se si Uashingtoni po e koncepton rolin e tij në rajon.
Kur SHBA-ja shtyn për më shumë përgjegjësi, paktet rajonale marrin peshë
Betul Dogan-Akkas, asistente profesoreshë e marrëdhënieve ndërkombëtare në Universitetin e Ankarasë, argumentoi se roli i Turqisë në paktin e Mekës duhet lexuar në të njëjtin hark kohor më të gjerë. Ajo tha se “është e qartë se shtetet arabe të Gjirit humbën aftësinë e tyre parandaluese që nga 28 shkurti” dhe se duhet ta rivendosin atë pa u mbështetur te SHBA-ja. Dogan-Akkas e lidhi këtë me datën kur SHBA-ja dhe Izraeli nisën luftën e tyre kundër Iranit, pa u konsultuar me aleatët e Gjirit të SHBA-së, të cilët më pas u përballën me hakmarrjen iraniane.
Por jo të gjithë analistët e interpretojnë reagimin e Trump si sinjal të një tërheqjeje të drejtpërdrejtë. Umer Karim, bashkëpunëtor në Qendrën King Faisal për Kërkime dhe Studime Islamike me seli në Riad, që fokusohet në çështjet e Gjirit dhe Pakistanit, tha se ai nuk sheh “SHBA-të po tërhiqen si të tilla”. Sipas tij, ajo që është ekspozuar në mënyrë më të qartë është kufizimi i pranisë ushtarake, ndikimi dhe detyrimet që lidhen me të. Për këtë arsye, ai shton se aktorët rajonalë po nxiten të përshpejtojnë përpjekjet për të diversifikuar lidhjet e tyre të sigurisë. Karim argumentoi se SHBA-të do të mbeten në rajon, por në një mënyrë ku partnerët lokalë rrisin kontributin e tyre dhe bashkohen më ngushtë për të mbushur boshllëqet e lëna nga varësia e tyre pothuajse totale nga SHBA-ja.
Mansoor Ahmed, lektor nderi në Qendrën e Studimeve Strategjike dhe të Mbrojtjes të Universitetit Kombëtar Australian, dha një vlerësim tjetër. Ai theksoi se administrata Trump po ndjek një tërheqje graduale, ndërsa kërkon të rindërtojë bazën ushtarako-industriale amerikane dhe po u kërkon aleatëve e partnerëve të marrin përgjegjësi më të mëdha për mbrojtjen e tyre. Megjithatë, Ahmed tha se ai vetë nuk e sheh paktin e Mekës si produkt të asaj tërheqjeje. Sipas tij, marrëveshja u konceptua dhe u planifikua pavarësisht nga çdo ndryshim në politikën apo qëndrimin e SHBA-së, dhe se ajo funksionon si një përgjigje ndaj humbjes së besueshmërisë së vullnetit dhe aftësisë së SHBA-së për të mbrojtur në mënyrë efektive vendet e GCC-së gjatë konfliktit SHBA-Iran.
Botuar fillimisht në Telegrafi
