Thashethemet e rreme për një “sëmundje” që po qarkullonte në provincën Tshopo të Republikës Demokratike të Kongos u shndërruan shpejt në një krizë vdekjeprurëse. Ato u përhapën me shpejtësi në rrjetet sociale dhe në komunitete lokale, duke ndezur panik masiv dhe duke çuar në dhunë ekstreme ndaj punonjësve shëndetësorë. Autoritetet dhe organizatat shëndetësore kanë paralajmëruar se dezinformimi, i ushqyer nga mediat sociale dhe nga disa kisha, e përkeqësoi situatën, duke rritur mosbesimin ndaj sistemit shëndetësor.
Gjithçka nisi në fund të vitit të kaluar, në fshatrat e Tshopos, një krahinë verilindore e mbuluar nga pyje tropikale. Në atë periudhë, qarkulluan zëra se një sëmundje misterioze po shkaktonte atrofi te organet gjenitale të burrave, një pretendim që nuk u mbështet nga fakte mjekësore. Thashethemet, të paraqitura si të vërteta nga zëra të shumtë, u përhapën brenda një kohe të shkurtër dhe u kthyen në një shqetësim të përgjithshëm për popullsinë.
Brenda pak ditësh, dëshmi të shumta që qarkulluan në rrjetet sociale i dhanë vrull narrativës së rreme. Në vend që të vlerësoheshin informacione të verifikuara, përmbajtjet e shpërndara online e përforcuan mesazhin e sajuar, duke e bërë panikun më të fortë. Në këto kushte, qeveria nuk arriti të reagojë me shpejtësi të mjaftueshme, çka e bëri situatën të shpërthejë përpara se të vendoseshin masa efektive parandaluese dhe sqaruese.
Rrjedhojat ishin tragjike. Kriza e dezinformimit u shoqërua me sulme ndaj personelit shëndetësor, ndërsa disa komunitete nisën t’i shihnin punonjësit e shërbimit publik si përgjegjës për “sëmundjen”. Në një rast që ndodhi në tetor, një turmë e zemëruar sulmoi dhe vrau katër punonjës shëndetësorë që po kryenin kërkime për vaksinimin. Sipas asaj që kanë thënë për Reuters katër zyrtarë dhe një i mbijetuar, ky episod u rendit si një shembull i qartë i rrezikut në rritje që sjell dezinformimi shëndetësor online në Afrikë.
Pas ngjarjes në Tshopo, dhuna nuk mbeti e kufizuar vetëm në atë zonë. Reuters raporton se dhuna u përhap edhe në pjesë të tjera të Republikës Demokratike të Kongos, duke treguar se sa shpejt mund të përhapet paniku kur lajmet e rreme hyjnë në rrjetet shoqërore dhe kur informacioni i saktë nuk mbërrin në kohë. Ndërkohë, përmasat e tragjedisë u vlerësuan më tej nga shifrat e lidhura me pretendimet e pabazuara: të paktën 17 vrasje u cilësuan të lidhura me thashethemet për sëmundjen e rreme.
Dezinformimi shëndetësor kthen panikun në dhunë
Përpjekjet për të shpjeguar dhe përgënjeshtruar pretendimet u përballën me një faktor kyç: mosbesimin ndaj sistemit shëndetësor. Autoritetet dhe organizatat shëndetësore kanë theksuar se kombinimi i mungesës së informacionit të besueshëm dhe ndikimit të rrjeteve sociale e përkeqësoi krizën. Në shumë raste, pretendimet që qarkulluan u trajtuan si të vërteta pa verifikim, duke i bërë njerëzit të reagojnë me zemërim ndaj atyre që përpiqeshin të organizonin veprime mjekësore.
Në këtë kontekst, është vënë në dukje edhe roli i disa aktorëve lokalë. Përhapja e dezinformimit u përshkrua se mori hov jo vetëm nga mediat sociale, por edhe nga disa kisha, çka ndikoi drejtpërdrejt te mënyra se si komunitetet e interpretuan situatën. Kjo solli një rritje të tensioneve dhe e zgjeroi rrethin e viktimave, duke e kthyer një pretendim të pabazuar në një skenar me pasoja reale dhe vdekjeprurëse.
Ndërsa ngjarja daton në episodet që u vunë re që nga fundi i vitit të kaluar dhe kulmoi gjatë tetorit, vlerësimet për numrin e viktimave dhe përhapjen e dhunës janë bërë më të dukshme më pas, teksa autoritetet kërkojnë të ndalojnë zinxhirin e dezinformimit. Komunitetet dhe shërbimet shëndetësore janë përballur me një sfidë të dyfishtë: të menaxhojnë shqetësimin publik dhe njëkohësisht të luftojnë narrativat e rreme që qarkullojnë shpejt në internet dhe në hapësirat lokale. Datimi i raportimit më 17 maj 2026 nxjerr në pah se kriza mbetet një mësim i fortë për ndikimin që ka informacioni online kur ai nuk kontrollohet dhe nuk kundërshtohet me fakte.
Botuar fillimisht në Koha.net