Si mitropolit i Kishës Ortodokse Shqiptare në Amerikë dhe ish-kryeministër i Shqipërisë, Fan Noli nuk njihej vetëm si figurë fetare dhe burrë shteti, por edhe si poet e përkthyes. Përkthimet e tij elegante të Shekspirit në shqipen toske vazhdojnë të admirohen në botën shqiptare. Në një shkrim të vitit 1964, i përgatitur nga Bejtullah Destani, Noli rrëfen përvojën e tij të parë me “Bardin”, duke nisur nga një detaj krejt modest, por që e shënon atë si një nga ngjarjet më të mëdha të jetës.
Rrëfimi kthehet në vitin 1897. Në atë kohë, Fan Noli ishte vetëm pesëmbëdhjetë vjeç kur e njohu për herë të parë Shekspirin. Ai tregon se në atë periudhë studionte në një gjimnaz grek. Edhe pse ishte shqiptar nga prejardhja, i duhej të ndiqte shkollën greke në Adrianopojë. Arsyeja ishte politike dhe e lidhur me rrethanat e asaj kohe: qeveria turke nuk i lejonte shkollat shqipe, prandaj ai detyrohej të arsimimin ta vazhdonte në kuadër të sistemit grek.
Ngjarja nis në mënyrën më të përditshme. Një mëngjes, Fan Noli shkoi në mensë për të marrë mëngjesin e tij. Ai e përshkruan vaktin si “mikroskopik”: e gjithë porosia e tij ishte një filxhan i vogël kafeje të zezë, pa sheqer. Në rrëfim ai thekson se në atë vend kishte pak persona dhe se ai moment i heshtur e hapi rrugën për atë që do të lidhej më pas me leximin e Shekspirit.
Teksa vazhdon përshkrimin, Noli e lidh atë ditë me një takim real të autorit që do t’i mbetej në mendje. Për të, Shekspiri nuk vinte thjesht si një emër nga letërsia; ai shfaqej si diçka domethënëse që e ndryshonte brendësinë e të kuptuarit. Kjo është arsyeja pse autori e mbyll këtë pjesë të hershme të rrëfimit si një nga çastet më të mëdha të jetës së tij.
“takimi i parë me Shekspirin” nisi nga një mëngjes i zakonshëm
Rrëfimi i Fan Nolit vijon duke e vendosur lexuesin përballë një kohe kur të rinjtë, edhe kur kishin identitet të qartë, përballeshin me kufizime arsimore. Noli e tregon se ai ishte shqiptar, por duhej të jetonte me realitetin e një shkollimi grek në Adrianopojë. Kjo kontrast bëhet pjesë e historisë së tij personale: ndërsa jashtë, rregullat ishin të ashpra dhe gjuha shqipe nuk lejohej në shkolla, brenda tij, letërsia do të hapte hapësirë të re. Pikërisht këtu Shekspiri merr peshën e një “Bardi”, një lidhje me botën intelektuale që i tejkalonte muret e asaj dite të zymtë.
Në shkrimin e vitit 1964, Noli e quan atë moment një njohje të parë, duke nënkuptuar se më vonë do të vinte edhe thellimi. Përtej figurës së tij si përkthyes, ai tregon se në fillim ishte thjesht një hap i vogël drejt leximit, i bërë në kushte të kufizuara. Kjo e bën rrëfimin të kuptueshëm: Shekspiri hyn në jetën e tij jo nga një skenë madhështore, por nga një ditë si të tjera, kur ai ndodhej në mensë dhe merrte mëngjesin minimal.
Ndërsa historia shpaloset, lexuesi kupton se për Nolin ky ishte një nisje jo thjesht e një leximi, por e një udhe. Përvoja e parë me Shekspirin lidhet me moshën e tij prej pesëmbëdhjetë vjeç, me vitin 1897, me Adrianopojën dhe me gjimnazin grek. Në të njëjtën kohë, rrëfimi e vendos edhe arsyen pse shkolla shqipe nuk ishte e mundur në atë kohë, për shkak të ndalimit nga qeveria turke. Kështu, takimi i parë i Nolit me “Bardin” vjen si një nyje ku rrethanat politike dhe dëshira për dije takohen, duke krijuar një kujtesë që ai e ruan deri në rrëfimin e tij të mëvonshëm.
Botuar fillimisht në Koha.net