Shprehja “të gjitha rrugët të çojnë në Romë” e ka bërë rrjetin rrugor të Perandorisë Romake të duket si një sistem i thjeshtë dhe i paracaktuar. Por një studim i ri hedh poshtë idenë se ky rrjet ishte kryesisht i ndërtuar drejt, i rregullt dhe i orientuar vetëm drejt një qendre të vetme.
Sipas gjetjeve të publikuara nga studiuesit, është analizuar një shtrirje shumë e gjerë: rreth 300 mijë kilometra rrugë romake në territorin e ish-Perandorisë. Ky vlerësim ka krijuar një nga pamjet më të detajuara deri më tani, jo vetëm për rrugët si objekte fizike, por edhe për mënyrën se si ato lidhnin rajone të ndryshme dhe si funksiononte logjistika në kohën romake.
Për një kohë të gjatë, një pjesë e ideve tradicionale mbi inxhinierinë romake kanë qenë të lidhura me rolin simbolik të Romës. Në këtë mënyrë të të menduarit, Roma konsiderohej qendra absolute e sistemit, ndërsa inxhinierët mendohej se preferonin të projektonin rrugë sa më të drejta dhe të shtruara, pa u ndikuar shumë nga kushtet e terrenit.
Rezultatet e reja tregojnë një tjetër panoramë: rrugët romake nuk ishin “modele” të njëjta për çdo vend. Ato përshtateshin me realitetin e terrenit lokal, me pjerrësinë e tokës, me pranitë natyrore si lumenjtë, malet, dhe edhe me karakteristikat e vendbanimeve ku kalonte infrastruktura. Me fjalë të tjera, rrjeti transportues shfaqet më fleksibël dhe më praktik sesa është supozuar më parë, duke ndjekur atë që lejonin kushtet në terren në vend të një rregullsie të ngurtë.
Rrugët romake u përshtatën me terrenin, jo me një “diagram” të vetëm
Një element tjetër që del në pah nga studimi lidhet me pozicionet gjeografike të qyteteve të rëndësishme brenda rrjetit. Jo vetëm Roma, por edhe qendra të tjera rezultojnë të kishin rol më të madh nga sa mendohej në lidhje me shpërndarjen e lidhjeve rrugore. Konkretisht, qytete si Ankara dhe Bizanti – në territorin e Turqisë së sotme – shfaqen me një pozicion më qendror në rrjet.
Ky ndryshim në kuptim sjell edhe një reflektim mbi mënyrën se si funksiononte Perandoria Romake në terren: ndërtimi dhe planifikimi i rrugëve nuk ishte thjesht një përpjekje për të krijuar aksin kryesor drejt një pike simbolike, por një ndërtim i integruar me shumë nyje, ku rëndësia e lidhjeve ndryshonte sipas rajoneve dhe nevojave reale të lëvizjes. Studimi, duke përfshirë analizën e një numri shumë të madh kilometrash, tregon se “rrjeti” ishte i ndërlikuar dhe i formuar nga shumë faktorë gjeografikë.
Në këtë kontekst, premisa se rrugët romake ishin kryesisht të drejta dhe të standardizuara del të jetë më pak e saktë. Edhe kur Roma ka një peshë historike të padiskutueshme, rrjeti i udhëtimeve dhe i transportit rezulton se mbështetej në logjikë gjeografike dhe praktike. Pjerrësitë, pengesat natyrore, uji dhe terreni malor ndikuan në mënyrën se si u ndërtuan segmentet, ndërsa vendbanimet përcaktuan ku kishte më shumë kuptim të shkonin lidhjet.
Studimi i ri, me shtrirjen e tij prej rreth 300 mijë kilometrash dhe me analizën e detajuar të rrugëve në hapësira të mëdha të ish-Perandorisë, e përshkruan rrjetin rrugor romak si një sistem më kompleks se sa është besuar deri më tani. Në vend të një qendre të vetme dhe një modeli të fiksuar drejtimi, del një hartë lëvizjeje ku disa qytete rezultojnë më qendrore, ku rrugët përshtaten me kushtet natyrore dhe ku vendimet inxhinierike varen nga terreni, jo vetëm nga ideja e “drejtimit” gjeometrik.
Botuar fillimisht në Gazeta Express
