Josephine Baker, valltarja, aktorja dhe artistja e njohur e jazzit, u lind në SHBA dhe u bë e famshme në Parisin e viteve ’20. Performancat e saj e kthyen atë në një figurë të njohur ndërkombëtare, ndërsa karriera e saj në Evropë mori një hov të veçantë pas debutimit sensacional në Berlin në vitin 1926, kur ajo u prezantua si “Venusi i Zi”.
Pas këtij debutimi në Berlin, Baker u shndërrua shpejt në një yll të madh në Gjermani. Në vitet ’30, disqet dhe muzika e ikonave të jazzit si Louis Armstrong dhe Duke Ellington dëgjoheshin gjerësisht në gjithë vendin, duke e bërë zhanrin një pjesë të gjallë të peizazhit muzikor të kohës. Jazzi, që kishte nisur nga komunitetet afrikano-amerikane në jugun e thellë të SHBA-së, po fitonte gjithnjë e më shumë adhurues edhe përtej Atlantikut.
Periudha ndërmjet dy luftërave botërore në Gjermani, e njohur shpesh si “Epokë e Artë” e kulturës dhe krijimtarisë, lidhet me shpërthime të guximshme artistike. Në skenë dilnin ide të reja dhe lëvizje novatore, nga arkitektura e “Bauhaus” deri te kinemaja eksperimentale dhe artet apo teatri avangardë. Kjo gjallëri kulturore ekzistonte në sfondin e një realiteti të vështirë: katastrofës ekonomike dhe polarizimit ekstrem politik që po e çonte shoqërinë drejt tensioneve gjithnjë e më të mëdha.
Në qytete si Berlini, ku lokalet e fshehta, kabaretë dhe jeta e natës ishin pjesë e përditshmërisë së një rrethi më të gjerë shoqëror, u shfaq edhe një zhanër radikal muzikor që u bë tepër popullor. Jazzi hynte në këto ambiente jo vetëm si argëtim, por edhe si shenjë e një kulture që po ndryshonte shpejt. Lëvizja e tij nga SHBA drejt Evropës u mbështet nga artistë pionierë, që sollën për herë të parë jazz-in në Gjermani pas Luftës së Parë Botërore, të ardhur nga SHBA, Mbretëria e Bashkuar dhe Franca.
“Gleichschaltung” e ktheu jazz-in në një sfidë të hapur
Gjithçka ndryshoi kur nazistët morën pushtetin në vitin 1933. Forma moderne e artit, ku bënte pjesë edhe jazzi, u përball me presion ekstrem. Ideologjia e nazistëve supremacistë të bardhë bazohej në besimin se popujt gjermanikë i përkisnin një “race superiore ariane”. Për të realizuar këtë vizion, ata ndërmorën një proces të njohur si “Gleichschaltung” (sinkronizim), një hap që lidhej drejtpërdrejt me nazifikimin e shoqërisë.
“Gleichschaltung” ishte mekanizmi përmes të cilit të gjitha aspektet e jetës publike u futën nën një sistem totalitar kontrolli. Në këtë kuadër përfshiheshin jo vetëm politika dhe ligji, por edhe arti, muzika dhe jeta e përditshme. Kjo do të thoshte se zhanre si jazzi, që mbartnin ndikime të qarta nga komunitetet afrikano-amerikane dhe që kishin marrë formë përmes lirisë krijuese, përballeshin me trysni për t’u përshtatur, kufizuar apo përjashtuar. Ndërsa në vitet ’30 Armstrong dhe Ellington dëgjoheshin gjerësisht, epoka pas vitit 1933 kërkoi të vendoste një rend të unifikuar, duke minimizuar hapësirat për shprehje që nuk përputheshin me ideologjinë zyrtare.
Historia e Josephine Baker dhe rrugëtimi i jazzit në Gjermani pasqyrojnë një përplasje mes kulturës moderne dhe realitetit të ri politik që u imponua pas ardhjes në pushtet të nazistëve. Debutimi i saj si “Venusi i Zi” në Berlin në vitin 1926 dhe popullariteti i disqeve të viteve ’30 tregojnë sa i gjallë ishte zhanri para ndryshimit radikal. Por presioni i vitit 1933, i lidhur me “Gleichschaltung”, e vuri jazz-in përballë një prove të vështirë: mbijetesa kulturore brenda një sistemi që synonte të kontrollonte çdo hapësirë krijuese.
Botuar fillimisht në Koha.net
