Sistemi nervor autonom është pjesa e sistemit nervor që kontrollon funksione jetike pa pasur nevojë të mendojmë vazhdimisht për to. Ai ndikon në punën e zemrës, tensionin e gjakut, tretjen, temperaturën e trupit dhe edhe në funksionimin e fshikëzës urinare. Kur ky sistem dëmtohet ose nuk punon siç duhet, mund të shfaqen simptoma të shumta, të cilat shpesh ndikojnë drejtpërdrejt në jetën e përditshme.
Kjo gjendje njihet si neuropati autonome ose disautonomi. Bëhet fjalë për një grup çrregullimesh që ndodhin si pasojë e dëmtimit të sistemit nervor autonom. Në disa raste simptomat janë të lehta dhe vijnë e ikin, por te disa pacientë gjendja bëhet kronike dhe sjell pasoja serioze, duke e ulur ndjeshëm cilësinë e jetës. Mjekët shpjegojnë se disautonomia është një çrregullim i rregullimit “automatik” të organizmit: trupi mund të humbasë aftësinë për të kontrolluar në mënyrë të përshtatshme tensionin e gjakut, ritmin e zemrës, tretjen apo temperaturën trupore.
Ekspertët theksojnë se disautonomia mund të jetë primare ose sekondare. Format primare lidhen më shpesh me sëmundje neurodegjenerative dhe çrregullime gjenetike. Ndërsa format sekondare shfaqen si pasojë e sëmundjeve të tjera ose e dëmtimeve që prekin sistemin nervor. Në praktikë, me disautonominë shpesh lidhen diabeti, sëmundja e Parkinsonit, disa sëmundje autoimune, sindroma e lodhjes kronike dhe edhe disa çrregullime gastrointestinale.
Disautonomia shfaqet me simptoma të shumëfishta: ja cilat janë
Një nga arsyet pse kjo gjendje njihet me vështirësi është numri i madh i simptomave që mund të prekin organe dhe sisteme të ndryshme. Ndër shqetësimet më të shpeshta përmenden marramendja dhe të fikët, rrahje të shpejta, të ngadalta ose të parregullta të zemrës, tension i ulët i gjakut dhe dhimbje gjoksi. Mund të shfaqen edhe vështirësi në frymëmarrje, lodhje kronike dhe probleme me tretjen, si të përziera dhe fryrje barku.
Përveç kësaj, disautonomia mund të shoqërohet me çrregullime të gjumit, migrenë, dobësi dhe ulje të qëndrueshmërisë fizike, si dhe probleme me përqendrimin dhe kujtesën. Disa persona raportojnë gjithashtu ndjeshmëri të shtuar ndaj dritës dhe zhurmës. Tek disa pacientë simptomat shfaqen herë pas here, ndërsa te të tjerët mund të bëhen të vazhdueshme dhe të kufizojnë seriozisht aktivitetet e përditshme.
Një nga format më të shpeshta të disautonomisë është sinkopa neurokardiogjene, e njohur edhe si sinkopë vazovagale. Kjo lidhet me një rënie të papritur të tensionit të gjakut dhe ngadalësim të rrahjeve të zemrës, çka mund të çojë në humbje të vetëdijes. Episodet më shpesh ndodhin kur personi qëndron gjatë në këmbë, përballet me stres, ka dehidratim, has temperatura të larta ose konsumon alkool. Në këto situata, organizmi mund të mos arrijë të ruajë furnizimin e mjaftueshëm të trurit me gjak.
Një tjetër gjendje që po diagnostikohet gjithnjë e më shpesh te gratë e reja është sindroma e takikardisë ortostatike posturale, e njohur si POTS. Kjo karakterizohet nga përshpejtim i papritur i ritmit të zemrës gjatë ngritjes në këmbë ose kur personi qëndron në këmbë, shpesh e shoqëruar me marramendje, dobësi, djersitje dhe ndjenjë rraskapitjeje. Ekspertët theksojnë se POTS shpesh shfaqet te personat me sëmundje autoimune, ndërsa statistikat tregojnë se shumica e të prekurve janë gra. Pacientët shpesh raportojnë edhe probleme me tretjen, ndjeshmëri të shtuar ndaj ndryshimeve të temperaturës, lodhje gjatë aktivitetit fizik dhe ndjenjën e “mjegullës në kokë”.
Ndër format më të rënda përmendet atrofia multisistemike, MSA, një sëmundje e rrallë neurodegjenerative që sjell dëmtim gradual të pjesëve të caktuara të trurit. Sëmundja zakonisht nis pas moshës 40-vjeçare dhe mund të shkaktojë çrregullime serioze të ekuilibrit, të folurit dhe të lëvizjes. Ajo lidhet gjithashtu me funksionimin e fshikëzës urinare dhe me rregullimin e tensionit të gjakut. Me përparimin e sëmundjes, simptomat bëhen më të theksuara dhe pacientët e kanë gjithnjë e më të vështirë të kryejnë aktivitetet e përditshme.
Diabeti është një nga shkaqet më të shpeshta të neuropatisë autonome. Tek personat me diabet afatgjatë mund të ndodhë dëmtimi i nervave që kontrollojnë punën e organeve të brendshme; kjo quhet neuropati autonome diabetike. Pacientët shpesh kanë marramendje gjatë ngritjes në këmbë, rrahje të shpejta të zemrës edhe në gjendje qetësie, probleme me tretjen, kapsllëk, çrregullime të funksionimit të fshikëzës urinare dhe gastroparezë. Gastropareza është gjendja kur lukthi zbrazet më ngadalë. Trajtimi mund të jetë i vështirë dhe zakonisht bazohet në kontrollin e sëmundjes bazë, stabilizimin e tensionit të gjakut dhe lehtësimin e simptomave.
Botuar fillimisht në Telegrafi