Rritja e popullistëve dhe më pas rënia e tyre nuk janë ngjarje të izoluara, por pjesë e një cikli të përsëritur politik në Evropë. Në skenën moderne, partitë që rriten me shpejtësi zakonisht përballen me një dilemë të ngjashme: ose arrijnë të përshtaten me kohën dhe të modernizohen, ose përfundojnë duke u shuar politikisht. Këtë logjikë e ka treguar historia evropiane në periudha të ndryshme, duke e bërë të qartë se suksesi i popullistëve nuk garanton domosdoshmërisht jetëgjatësi.
Në vitin 2013, debati për këtë fenomen u gjallërua edhe më shumë, teksa disa prej mediave më të njohura në Evropë ngritën tituj alarmues për atë që po ndodhte politikisht. AFP vendosi kryetitullin “E djathta ekstreme triumfon”, ndërsa Al Jazeera e përmblodhi zhvillimin me formulimin “Marshi i madh i të djathtës ekstreme”. Këto tituj pasqyruan shqetësimin që lidhej me forcimin e rrymave ekstreme dhe populliste, si dhe me ndikimin që ato po ushtronin në institucionet demokratike.
Në Gjermani, trendi u shfaq edhe në mënyrë konkrete: për herë të parë në gjysmë shekulli, një parti anti-evropiane u afrua shumë për të hyrë në Bundestag. Një situatë e ngjashme u shënuar edhe në Francë, ku në zgjedhjet presidenciale, partia popullsite Fronti Nacional shënoi rekord historik. Në të njëjtën kohë, vëmendja u zhvendos edhe në Itali: një parti e re populliste arriti 25% të votave, duke shkaktuar tronditje në skenën politike italiane. Fati i kësaj partie u shoqërua edhe me një etiketim të fortë mediatik, teksa Der Spiegel e përshkroi liderin e saj si “Njeriu Më i Rrezikshëm në Evropë”.
Edhe në Holandë u evidentua rritja e forcave që shkonin përtej kufijve të debatit tradicional politik. Politikani që kishte bërë krahasimin e Kuranit me “Mein Kampf” shënoi gjithashtu një rekord historik, duke e çuar temën e radikalizimit edhe më në qendër të vëmendjes publike. Në Hungari, skena politike mori një ngjyrim të veçantë, pasi partia që marshon me këmisha të zeza për të nderuar Nazizmin arriti rezultat më të mirë se më parë dhe u pozicionua si forcë e tretë politike në parlament.
Në Greqi, një lëvizje që promovon hapur Nazizmin arriti të siguronte për herë të parë ulëse në parlamentin grek. Ndërsa në Finlandë, deputetët e partisë që besojnë se Islami është “feja e pedofilëve” dhe se somalezët janë “gjenetikisht kriminelë”, arritën të pesëfishojnë votat e tyre. Si pasojë, partia u ngjit në statusin e forcës së tretë më të madhe në vend, duke forcuar më tej idenë se popullizmi, kur merr terren, mund të shndërrohet shpejt në ndikim politik të matshëm.
Populistët përballen me një zgjedhje: modernizim apo shuarje
Në këtë panoramë të gjerë, mesazhi që del është se rritja e popullistëve nuk ndodh në vakum. Ajo lidhet me një krizë më të gjerë evropiane, me pasiguri politike dhe me reagime të publikut ndaj institucioneve. Titujt e mediave, rezultatet zgjedhore dhe hyrja e mundshme ose reale në parlamentet kombëtare tregojnë se forcat populliste kanë arritur të gjejnë mbështetje të re, shpesh duke përdorur narrativë të ashpër dhe polarizuese.
Megjithatë, historia moderne evropiane sugjeron që fati i këtyre partive zakonisht varet nga ajo çfarë bëjnë më pas. Janë dy rrugë kryesore: ose arrijnë të modernizohen, të përshtaten me pritshmëritë e një politike demokratike dhe të zgjerohen përtej sloganeve që i sollën në skenë, ose nuk arrijnë të konsolidohen dhe gradualisht dobësohen derisa të zhduken nga garat politike. Kjo është arsyeja pse, kur flitet për “ç’pritet të ndodhë”, logjika e ciklit historik mbetet udhërrëfyese: rritja mund të jetë e shpejtë, por jetëgjatësia kërkon një transformim që jo të gjitha partitë arrijnë ta bëjnë.
Botuar fillimisht në Koha.net