Gjykata Kushtetuese e Kosovës aktualisht funksionon me shtatë gjykatës nga gjithsej nëntë sa duhet të ketë. Në këtë moment, dy vende mbeten ende të paplotësuara, edhe pse procesi duhet të kishte avancuar që nga mandati i mëparshëm legjislativ. Kjo situatë krijon një afat të qartë për institucionin, por edhe për Kuvendin, pasi vendimmarrja rreth përbërjes së gjykatës do të ketë ndikim të drejtpërdrejtë në mënyrën se si ajo do të funksionojë në vitet që vijnë.
Dy vakancat kanë qëndruar të hapura që nga periudha pas zgjedhjeve të mëparshme dhe nuk janë zënë ende. Ndërkohë, një pjesë e gjyqtarëve aktualë po i afrohet fundit të mandatit: termat e pesë gjykatësve të tjerë pritet të përfundojnë në gusht 2027. Kjo do të thotë se, përveç plotësimit të menjëhershëm të dy vendeve, Kuvendi do të përballet edhe me një valë të re përzgjedhjesh në një horizont relativisht të afërt kohor.
Ndërsa afrohet kjo periudhë, vendimi i Kuvendit nuk është vetëm çështje administrative e plotësimit të numrit. Ai prek gjithashtu funksionimin e Gjykatës Kushtetuese dhe qëndrueshmërinë e punës së saj. Kur një gjykatë e tillë ka mungesa në përbërje, veçanërisht kur paralelisht po u vjen fundi mandatet e disa gjykatësve, nevoja për të siguruar vazhdimësi dhe kapacitete vendimmarrëse bëhet edhe më e ndjeshme.
Zgjedhja e gjykatësve të rinj ka ringjallur edhe debatet për pikat e ndjeshme të proceseve të emërimit. Në fokus të diskutimeve është pavarësia e gjyqësorit dhe sa mund të ndikojë politika në institucionet kushtetuese. Po ashtu, vëmendja është drejtuar edhe te përgjegjësia e Kuvendit për të ndërtuar procesin mbi meritat e kandidatëve, duke shmangur qasje që mund të lënë hapësirë për ndikime jashtë standardeve që kërkon një institucion i nivelit kushtetues.
Vakancat dhe mandati: si do zgjidhen gjykatësit e Gjykatës Kushtetuese
Në këtë kuadër, vendimet që merret për anëtarësimin e Gjykatës Kushtetuese do të përcaktojnë rrugën e institucionit edhe pas vitit 2027. Me pesë mandate që përfundojnë në gusht 2027, Kuvendi do të ketë nevojë për të planifikuar paraprakisht dhe për të ndërtuar një proces përzgjedhës që i reziston presionit politik. Rrjedhimisht, mënyra se si do të plotësohen vakancat e mbetura dhe si do të zëvendësohen gjykatësit me mandate që mbarojnë, lidhet direkt me besimin publik dhe funksionimin e rregullt të gjykatës.
Gjykata Kushtetuese, që sot ka shtatë nga nëntë gjykatësit që duhet të ketë, përballet me një sfidë të dyfishtë: plotësimin e dy vendeve të mbetura bosh dhe përgatitjen për përfundimin e termave të pesë gjykatësve të tjerë. Ky kombinim e bën çështjen më urgjente, pasi vendimmarrja e Kuvendit nuk është vetëm në kohën e tashme, por vendos një bazë edhe për vitet e ardhshme. Për këtë arsye, secila fazë e procesit të përzgjedhjes vlerësohet si vendimtare për mënyrën se si do të ruhet stabiliteti institucional.
Debati i ri rreth përzgjedhjes së gjykatësve të rinj tregon se çështjet e pavarësisë dhe ndikimit politik mbeten të pranishme në institucionet kushtetuese. Kuvendi, në rolin e tij për të vendosur për anëtarësimin e gjykatës, ka përgjegjësi të veçantë për të siguruar që kriteret të zbatohen në mënyrë të drejtë dhe të bazohen në meritat e kandidatëve. Në fund të fundit, vendimet e tashme do të përcaktojnë jo vetëm përbërjen, por edhe ritmin e punës së Gjykatës Kushtetuese në periudhën që vjen, derisa të plotësohen vakancat dhe të përfundojnë proceset e zëvendësimit në gusht 2027.
Botuar fillimisht në Albeu