Venecia dhe Shqipëria kanë qenë të lidhura mes tyre për shekuj me radhë, duke krijuar një lidhje që shpesh përshkruhet si e pazgjidhshme. Në periudha të ndryshme, shqiptarët që jetonin në territoret venedikase njiheshin edhe me emra të tjerë, ndërsa identiteti i tyre ka kaluar përmes përzierjes së komuniteteve, riteve fetare dhe organizimeve në grupe të veçanta. Kjo histori nuk është thjesht një kujtesë e largët, por një gjurmë që lexohet edhe në mënyrën si u ndërtuan lidhjet kulturore e lokale.
Një artikull në revistën shkencore “Oriente Cristiano” më 1978 sjell një përshkrim të vlefshëm për mënyrën si i shihnin shqiptarët në Venecia. Aty theksohet se shqiptarët e Venedikut, të quajtur shpesh epirotë, në pjesën më të madhe i përkisnin ritit grek, pra ishin ortodoksë. Për shkak të kësaj, shpesh emërtoheshin dhe ngatërroheshin me grekët, edhe pse, sipas të njëjtit përshkrim, ata kishin hapësirat e tyre dhe organizoheshin në forma grupore.
Në të njëjtën kohë, edhe pse komuniteti e konsideronte kishën greke të Shën Gjergjit si qendrën e vet shpirtërore, shqiptarët nuk e shuanin identitetin e tyre. Ata bashkoheshin më pas dhe krijonin grupe kombëtare me seli të ndryshme. Kjo tregon se brenda një skene të përbashkët fetare, veçoritë e komuniteteve ruanin karakteristika të dallueshme, duke mos e bërë përkatësinë e tyre thjesht “të përzier”.
Kur Adriatiku quhej “Gjiri i Venedikut”, Republika e Venedikut – Serenisima – përdorte një monedhë që në njërën faqe mbante Luanin e Shën Markut të ulur. Në anën tjetër, monedha kishte edhe dy fjalë të shkurtuara, në stil numizmatik: “Dalman et Alban” (Dalmacia dhe Shqipëria). Kjo zgjedhje simbolike lidhet drejtpërdrejt me mënyrën se si Venediku e shihte hapësirën e vet gjeografike dhe lidhjet e saj me zonat shqiptare, duke përfshirë territore të shtrira në veri të Adriatikut.
Serenisima, me tregtinë e saj, ishte e vendosur fuqishëm në veri të rajonit, mes Shkodrës dhe Lezhës. Ajo kishte gjithashtu baza në Durrës dhe Krujë. Për më tepër, që në shekullin XV, Venediku mbështeste shtetin e vogël të pavarur të Malit të Zi, i cili më pas u mbajt për dy shekujt e ardhshëm nën mbrojtjen e Serenisimës, duke e ruajtur atë nga turqit. Në këtë kontekst, me Heroin kombëtar shqiptar, Gjergj Kastriot Skënderbeun, i cili për 24 vjet i mbajti larg turqit, Venediku paraqitet si aleat deri në vdekje.
Shqiptarët kërkuan ndihmë në disa raste, duke e forcuar praninë në tokat venedikase
Komuniteti shqiptar nuk mbeti vetëm në një nivel kujtese historike, por shfaqet edhe përmes kërkesave të drejtpërdrejta për ndihmë. Shqiptarët i kërkuan ndihmë Venedikut disa herë: më 1570/71 dhe dhjetë vjet më vonë, pastaj përsëri më 1602 dhe më 1616. Këto data tregojnë se çështjet që i shqetësonin, ishin të lidhura me pasiguritë e kohës dhe nevojën për mbështetje të jashtme. Po ashtu, ato japin një ritëm të qartë të kontaktit mes shqiptarëve dhe pushtetit venecian, duke e bërë marrëdhënien të vazhdueshme.
Deri në vitin 1700, mbërritën në tokat venedikase mërguar shqiptarë dhe u vendosën në Istria, në qendrat e Parencos, Polës dhe Umagos. Ata u shtrinë edhe në vetë Qytetin e Shën Markut. Një shtrirje e tillë shpjegon pse toponimia shqiptare është e dukshme dhe lidhet me gjurmët e pranisë së tyre në hapësirën venedikase. Në thelb, historia e shqiptarëve në Venecia paraqitet si një kombinim i identitetit fetar, organizimit shoqëror dhe marrëdhënieve të vazhdueshme me pushtetin që dominonte Adriatikun.
Botuar fillimisht në Koha.net
