Një mbrëmje në Berlin dhe një film i titulluar “Shok” u kthyen në kujtim personal, por edhe në një mënyrë për të prekur një temë të rëndë: spastrimin etnik të Kosovës. Shkrimi i Bardh Rugovës nis në një sallë të Universitetit të Humboldtit, ku po zhvillohej një konferencë për divergjencat dhe konvergjencat në Ballkan. Në kuadër të këtij aktiviteti akademik, organizatori kishte paraparë ta shfaqte filmin “Shok” dhe, pas projekcionit, të hapte një diskutim që, sipas rrjedhës së ngjarjeve, doli të ishte njëfarë eksperimenti social për atë se si njerëzit mund të konvergojnë e të afrohen.
Para se të niste filmi, autori ndalet te një detaj gjuhësor që, sipas tij, lidhet me titullin. “Shok” në gjuhën shqipe ka kuptimin “drug”, por në kontekstin e filmit mund të ketë edhe kuptimin “šok, potres”. Ky sqarim i jep tonin nisjes së mbrëmjes: diskutimi nuk do të ishte vetëm për një vepër filmike, por edhe për mënyrën se si kuptimet ndryshojnë mes gjuhëve e mes interpretimeve. Në sallë, siç përmendet, ishin pjesëmarrës nga vende të ndryshme të botës, duke krijuar një përzierje perspektivash.
Në mesin e pjesëmarrësve, autori veçon se në atë takim kishte 5-6 serbë e serbe, një maqedonas dhe një greke. Ai shkruan se ishte i vetmi nga Kosova. Në ditën e parë, kolegët serbë u afruan menjëherë, një lëvizje që ai e përshkruan si tipike nga përvoja e tij në konferenca jashtë Kosovës. Sipas rrëfimit, kur dikush nga Serbia kupton se ai është nga Kosova, shpesh krijohet një afrim i menjëhershëm për shoqërim. Ndërkohë, ai pohon se me kolegë nga Bosnja ose Sllovenia pothuajse nuk ka pasur takime të ngjashme, ndërsa për kolegët nga Maqedonia dhe Kroacia jep një përvojë të ndryshme: i përshkruan si më të shpërfillshëm, madje edhe të përçmueshëm, duke u shoqëruar përfundimisht me të njëjtat ndjenja që, sipas tij, mbyllen në mënyrë të ngjashme.
“Shok” në Berlin: një diskutim që preku përplasjen mes fjalës dhe realitetit
Konferenca, sipas asaj që shkruan, po trajtonte diskurset në Ballkan dhe mënyrën se si ato artikulohen e përkthehen në të folur e në mendësi. Në këtë kuadër, autori vëren se kolegët dhe koleget nga Serbia në atë rast dukeshin më “objektivë” se sa i kishte pritur për çështje të ndjeshme, si nacionalizmi në Serbi. Për ta ilustruar këtë gjendje, ai përshkruan një moment mendimi të çastit, duke reflektuar mbi kontrastin mes asaj që pritej dhe asaj që po shihej në diskutime.
Letra e tij e vendos ngjarjen në kohë: ishte nëntor i vitit 2018. Ai thekson se në atë moment kishin kaluar tre vjet nga publikimi i filmit, çka e bën edhe më të qartë se pse projekti ishte i përshtatur për një konferencë ndërkombëtare: filmi nuk ishte thjesht i ri, por kishte tashmë kohë që mund të kishte nxitur reagime e interpretime. Ndërkohë, në sallë kishte një prani ndërkombëtare, ku përveç pjesëmarrësve nga rajoni, u krijua hapësirë edhe për mendime e qasje të ndryshme.
Rrëfimi, në thelb, e sjell titullin “Shok” si një lloj portali për një diskutim më të madh. Një lexim i titullit si “drug” ose si “šok, potres” e hap derën te ideja se shok mund të jetë edhe “goditje”, një tronditje që vjen nga historia dhe nga dhuna. Autori sugjeron se, edhe pse konferenca synonte të analizonte divergjencat e konvergjencat, diskutimi që pasoi doli të kishte edhe një dimension shoqëror e moral: një deklaratë “si pa të keq”, që lidhej me spastrimin etnik të Kosovës. Kjo vijë narrative e bën mbrëmjen në Berlin jo thjesht një episod akademik, por një kujtesë për peshën e fjalëve dhe për mënyrën se si ato mund të sjellin realitete të dhimbshme.
Në fund, autori e mbyll pjesën hyrëse të shënimit me një pyetje për kuptimin e fjalës “shok” në shqip, duke e lidhur atë me atë që pritej të kuptohej nga filmi dhe nga diskutimi pas tij. Po në këtë mënyrë, një titull i vetëm bëhet pikënisje për shumë nivele interpretimi: nga kuptimi gjuhësor deri te ajo që autori e quan një shenjë për spastrimin etnik të Kosovës, e shfaqur në një mënyrë që, në rrjedhën e ngjarjes, u duk si e rastësishme. Kështu, “Shok” në Berlin merr kuptim më të gjerë, duke u kthyer në një kujtim ku konvergjenca mes pjesëmarrësve nuk e zbeh, por e nxjerr më qartë peshën e së kaluarës.
Botuar fillimisht në Koha.net