Shfaqja “Nën hijen e një peme u ula dhe qava”, e cila ka kaluar në disa vende, po ndalon në Oslo si stacionin e radhës për të vazhduar më pas nëpër Evropë dhe përtej saj, deri në SHBA. Projekti teatror po ngjitet në skenën e “Teatrin Black Box” më 12 dhe 13 qershor 2026, me fillim nga ora 19:00, në kuadër të festivalit prestigjioz “Heddadagene”.
“Heddadagene”, ku shfaqja do të prezantohet në Oslo, konsiderohet një nga ngjarjet më të rëndësishme teatrore në Norvegji. Sipas komunikatës për media, qendra “Multimedia”, që është bashkëprodhuese e shfaqjes, e ka cilësuar festivalin në këtë mënyrë. “Nën hijen e një peme u ula dhe qava” do të jetë pjesë e programit të atij edicioni, mes 43 produksioneve të teatrit dhe të baletit.
Shfaqja vjen me tekst të Jeton Nezirajt dhe në regji të Blerta Nezirajt. Në skenë do të luajnë aktorët shqiptarë Arben Bajraktaraj, Ilire Vinca dhe Amernis Nokshiqi. Përveç tyre, shfaqja ka një ansambël të gjerë artistësh nga Kosova dhe nga Afrika e Jugut, duke i dhënë produksionit një shtrirje të gjerë artistike dhe një dimension ndërkulturor.
Një rrëfim për faljen që lidh Kosovën dhe Afrikën e Jugut
Në fokus të shfaqjes është Aksioni i Pajtimit të Gjaqeve në Kosovë gjatë vitit 1990, si dhe Komisioni për të Vërtetën dhe Pajtimin në Afrikën e Jugut në vitin 1995. Këto dy ngjarje trajtohen si dy histori që ecin paralelisht, duke krijuar një urë mes përvojave të ndryshme shoqërore. Shfaqja e paraqet pajtimin jo vetëm si një akt ceremonial, por si një proces që kërkon kohë, angazhim dhe përfshirje të gjerë.
Sipas përmbledhjes së komunikatës, “Nisi si një nismë e vogël pajtimi në Kosovë u shndërrua shpejt në një lëvizje mbarëkombëtare”. Në tubime publike, nëna, baballarë dhe anëtarë të familjeve ngjiteshin në skenë përpara mijëra njerëzve dhe kryenin faljen e gjakut të të afërmve të tyre. Gjatë këtij rrugëtimi, janë mbajtur dhjetëra tubime pajtimi dhe janë falur 1,275 gjaqe dhe ngatërresa.
Pjesë e atij procesi, po theksohet në material, ishte edhe një tubim përmbyllës në vendin e quajtur Verat e Llukës. Në këtë ngjarje, sipas komunikatës, mbi gjysmë milioni njerëz morën pjesë. Këto detaje i japin shfaqjes një bazë narrative të mbështetur në ngjarje reale, ndërsa skenari e sjell historinë përmes performancës së aktorëve dhe strukturës së shfaqjes.
Produksioni ka tërhequr vëmendje edhe jashtë kufijve, duke u vlerësuar nga mediat ndërkombëtare. Në komunikimin e bërë nga “Multimedia”, përmendet se “Deutschlandfunk Kultur” nga Gjermania e ka vlerësuar shfaqjen si “një produksion i rëndësishëm”. Në atë përshkrim theksohet se “Energjia dhe humori janë të shkëlqyera”, ndërsa përmendet edhe fakti që aktorët nga të dy vendet ndajnë skenën, pa një konsensus se kush ka bërë sakrificat më të mëdha.
Shfaqja ka pasur edhe një rrugëtim të dokumentuar teatror: është dhënë premierë botërore në Teatrin e Gjilanit në tetorin e vjetëm. Në bashkëpunim ndërmjet partnerëve, në komunikatë theksohet se “Multimedia” e ka bashkëprodhuar tok me “The Market Theatre” të Johanesburgut, bashkë me plot bashkëpunëtorë të tjerë. Përveç kësaj, në përshkrimin artistik të projektit theksohet se hija e një peme shtrihet mbi dy vende me tetë mijë kilometra në mes, duke lidhur kujtesën, dhimbjen dhe heshtjen që, siç thuhet, kthehet në lutje.
Botuar fillimisht në Koha.net