Anëtari i Jashtëm i Akademisë së Shkencave dhe Arteve të Kosovës nga Universiteti i Vjenës, Oliver Jens Schmitt, dhe Konrad Clewing nga Instituti për Studimin e Evropës Lindore dhe Juglindore në Regensburg, kanë reaguar pas vendimit për uljen e pagës së arkeologut të Institutit Arkeologjik të Kosovës, Shafi Gashi. Reagimi lidhet me një deklaratë që Gashi kishte dhënë për “Kohën Ditore”, ku kishte folur për gjendjen e Kalasë së Prizrenit dhe rrezikun që sipas tij monumenti të përkeqësohet.
Schmitt e Clewing thonë se një studiuesi i shquar i është ulur paga pasi, publikisht, ai ka tërhequr vëmendjen e administratës së tij për faktin se një nga monumentet më të rëndësishme kulturore të vendit rrezikon të bjerë në kushte të mjerueshme. Në reagim argumentohet se një mënyrë e tillë reagimi ndaj një figure akademike lidhet me praktika që, sipas tyre, hasen në shtete ku kultura politike ka tipare autoritare.
Autorët e reagimit theksojnë se “raste të tilla janë të zakonshme në vendet me kulturë politike autoritare”. Ata sjellin edhe një shembull të ngjashëm: sipas tekstit, arkeologu rumun me famë ndërkombëtare Ioan Piso u hoq nga detyra si drejtor i hapësirës më të rëndësishme arkeologjike të vendit, kryeqytetit dak të Sarmizegetusas. Në reagim thuhet se largimi i Piso-s erdhi pas një proteste kundër një miniere ari, operimi i së cilës, sipas tyre, do të shkaktonte ndotje mjedisore. Kjo, citohet të ketë zemëruar qarqe me ndikim politik.
Në vazhdim, Schmitt e Clewing e vendosin fokusin te Prizreni dhe Kalaja e tij. Ata theksojnë se në Kosovë, Kalaja e Prizrenit është një nga monumentet më të rëndësishme të trashëgimisë kulturore kombëtare. Sipas reagimit, Prizreni tërheq shumë vizitorë dhe pothuajse askush nuk e humb mundësinë për ta vizituar Kalanë, e cila shfaq historinë e rajonit që nga kohët e lashta dhe ofron një pamje “madhështore”.
KTHIMI i vëmendjes te Kalaja, por edhe te paga e arkeologut
Reagimi nënvizon gjithashtu rolin e Shafi Gashit në zhvillimin e trashëgimisë kulturore të Kalasë. Sipas tekstit, për dekada me radhë, dr. Shafi Gashi ka dhënë një kontribut të jashtëzakonshëm në hulumtimin arkeologjik të Kalasë së Prizrenit: si drejtues i gërmimeve dhe edhe përmes krijimit të një muzeu, i cili përshkruhet si elegant dhe njëkohësisht modern. Studiuesit, thuhet në reagim, kanë një lidhje të fortë me punën e tyre dhe mbrojnë atë që është e rëndësishme për vendin.
Në reagim përmendet edhe mbështetja financiare ndërkombëtare për Kalasë. Konkretisht, thuhet se, vite më parë, SHBA-ja kishte dhënë 700 mijë dollarë për zhvillimin e këtij “xhevahiri” arkeologjik. Megjithatë, sipas Schmitt e Clewing, mbështetja shtetërore për zhvillimin arkeologjik dhe turistik të Kalasë ka qenë modeste më pas. Kjo, sipas tyre, ka çuar në mbylljen e pjesshme të Kalasë për vizitorët dhe shpjegon edhe pse turistët nuk shohin tabela informative kulturore e historike në vend.
Reagimi thekson më tej se Shafi Gashi është arkeologu më i njohur ndërkombëtarisht i Kosovës dhe se, sipas përshkrimit në tekst, për një çerek shekulli ai ka punuar me përkushtim për zhvillimin e trashëgimisë kulturore të lashtë dhe për rritjen e profilit të saj ndërkombëtar. Në këtë kontekst, Schmitt e Clewing argumentojnë se fakti që ai po tërheq vëmendjen ndaj një problemi shumë real—që prek si akademinë ashtu edhe turizmin—duhet të merret seriozisht, duke qenë se lidhet drejtpërdrejt me gjendjen e një prej monumenteve më të rëndësishme të trashëgimisë kulturore në Kosovë.
Botuar fillimisht në Koha.net