Një rast i sapo ndjekur në Ukrainë ka hapur një debat të vështirë mbi mënyrën si duhet të gjykohen adoleshentët kur, në kushtet e luftës, u kërkohet të kryejnë akte sabotimi. Historia lidhet me një 17-vjeçar të identifikuar si Vitalii, i akuzuar së bashku me shokët e tij për zjarrvënie dhe veprime që prokuroria i cilëson si tradhti ndaj shtetit. Sipas akuzave, ata u përdorën përmes kanaleve online nga persona të dyshuar se kanë lidhje me shërbimet ruse.
Skena e veprimeve, sipas prokurorëve të Çernihivit, zhvillohet në një mbrëmje të freskët të shtatorit të vitit 2024. Pak pasi muzgu binte, një grup adoleshentësh ukrainas u mblodhën pranë shinave të trenit në rajonin e Çernihivit. Rajoni, ndërkohë, ishte nën sulme të vazhdueshme me dronë dhe raketa ruse, ndërsa vetëm dy ditë më parë Rusia kishte goditur një spital. Në këtë kontekst të tensionuar, hetimet tregojnë se Vitalii dhe shokët e tij hapën zyrat e pajisjeve të komunikimit dhe sinjalizimit hekurudhor, hodhën lëndë djegëse dhe më pas u vunë flakën objekteve.
Pas kryerjes së aktit, adoleshentët nuk ndalën në zjarrin e shkaktuar. Ata filmuan atë që ndodhi, e shuan me ujë dhe videon ia dërguan një djali tjetër, i cili më pas e përcolli te një person me nofkën “Sania”. Hetimet theksojnë se “Sania” dhe të tjerët në këtë zinxhir u kishin premtuar qindra dollarë Vitaliit dhe shokëve të tij për të kryer detyra që, në thelb, përbënin sabotim ndaj shtetit ukrainas.
Rasti i Vitaliit ngre pyetje jo vetëm për fajësinë individuale, por edhe për mënyrën sesi po funksionon rekrutimi dhe manipulimi online në kohë lufte. Që nga pushtimi i plotë rus në vitin 2022, mbi 1.100 ukrainas janë akuzuar për zjarrvënie, terrorizëm ose sabotim, sipas Shërbimit të Sigurisë së Ukrainës (SBU). Mes këtyre rasteve, një në pesë prej të akuzuarve janë të mitur, duke e bërë çështjen edhe më të ndjeshme për drejtësinë dhe shoqërinë.
Ndërkohë që procedurat ligjore vazhdojnë, rezultatet për individë të ndryshëm nuk janë identike. Rreth gjysma e të akuzuarve janë dënuar, ndërsa pjesa tjetër ka kaluar në rrugë të tjera: janë liruar me kusht, janë shpallur të pafajshëm ose janë dënuar me shërbim në komunitet. Në shumë prej rasteve, sipas hetimeve, të rinjtë rekrutohen online nga persona anonimë, roli i të cilëve dyshohet se lidhet me shërbimet sekrete ruse.
Rekrutimi online i të miturve: si po përballet Ukraina me sabotimin
Përballë kësaj situate, në dosje dhe në trajtimin e rasteve shfaqen edhe pikëpamje që kërkojnë të shpjegojnë pse të përfshirët ndihen ndryshe nga ajo që përshkruan akuza. Një nga personat e përfshirë në rastet e trajtuara nga autoritetet tha se nuk i sheh si kriminelë, duke i konsideruar “vetëm nxënës”. Në të njëjtën kohë, hetimet vijojnë të tregojnë se mekanizmi i rekrutimit nuk ka qenë i drejtpërdrejtë, por i ndërtuar përmes komunikimit në distancë dhe premtimeve për pagesa.
Për të kuptuar më mirë se si Ukraina po përballet me këtë fenomen të ri, Reuters ka ndjekur për një vit rastin e Vitaliit dhe të shokëve të tij. Ndjekja synon të nxjerrë në pah mënyrën se si po manipulohen të miturit dhe si po ndikon kjo në drejtësi, teksa një brez i ri rritet mes luftës. Historia e Çernihivit, me zjarrin e nisur pranë shinave dhe zinxhirin e transmetimit të videos te një person me nofkën “Sania”, është vetëm një pjesë e një modeli më të gjerë që SBU e ka parë që nga viti 2022. Përballë këtyre shifrave—mbi 1.100 të akuzuar dhe një në pesë të mitur—çështja mbetet sfiduese: si të gjykohen rreptësisht veprimet e sabotimit, pa lënë pas dore faktin se autorët janë të moshave adoleshente dhe shpesh të manipuluar online.
Botuar fillimisht në Koha.net