Për më shumë se një vit e gjysmë, dhjetëra miliona rusë kanë qenë të detyruar të instalojnë në telefonat e tyre një aplikacion të ri, të dizajnuar për mesazhe dhe pagesa. Aplikacioni quhet “Max” dhe është vendosur si një zgjidhje që autoritetet ruse e prezantojnë si më “patriotike” se alternativat e njohura ndërkombëtare.
Sipas skemës së promovimit që është parë gjerësisht gjatë kësaj periudhe, “Max” është promovuar përmes video-reklamave dhe fushatave kudo në hapësirën publike. Gjatë verës, aplikacioni u bë edhe më i përdorur në shtet, duke u shndërruar shpejt në një nga mjetet kryesore për komunikim dhe kryerje pagesash nga një numër i madh përdoruesish.
“Max” është produkt i kompanisë “VKontakte”, një kompani ruse e rrjeteve sociale, që raportohet se është thellë e lidhur me shtetin. Në kontekstin e kësaj lidhjeje, është raportuar se presidenti rus, Vladimir Putin, ka përqindje indirekte në “Max”. Kjo ka rritur interesin dhe vëmendjen për mënyrën se si aplikacioni funksionon dhe çfarë kontrolli mund të ketë pasur mbi të.
Karakteristika kryesore e “Max” është se ai përmbledh një ekosistem shërbimesh në një platformë të vetme. Brenda aplikacionit ka “miniaplikacione” që përdoren për të lehtësuar aspekte të përditshme në Rusi. Në këtë hapësirë përfshihen aplikacione bankare, aplikacione për mesazhe dhe aplikacione për çështje të rëndësishme civile. Si shembull i mënyrës se si synohet të ndërtohet një platformë e tillë, “superaplikacioni” më i njohur në botë përmendet “WeChat” në Kinë.
Por ndërsa “WeChat” në Kinë u zhvillua gradualisht gjatë dekadash, “Max” u imponua më shpejt. Një element që mendohet të ketë ndihmuar në këtë ritëm është mundësia e aktivizimit të aplikacionit pa internet fare. Kjo ka bërë që më shumë njerëz të mund ta përdorin shpejt, pa u përballur me kushtet teknike që zakonisht lidhen me shërbimet online.
“Max” po përdoret si mekanizëm kontrolli digjital
Hulumtimet më të reja kanë shfaqur shqetësime të forta lidhur me kapacitetet e “Max”. Në analizat e Roya Ensafi, profesoreshë e asociuar në shkenca kompjuterike në Universitetin e Michiganit, aplikacioni cilësohet si një model që mund të ndiqet nga qeveri autoritare për të mbikëqyrur qytetarët. Ensafi ka deklaruar se “Max” është “model që çdo qeveri mund ta ndjekë drejt autoritarizmit digjital”.
Ekipi i Ensafit ka punuar me një version të aplikacionit që përdoret në Rusi. Gjatë hulumtimit, ata kanë gjetur se “Max” mund të bëjë shkrepje (imazhe/ekstraime) të pajisjeve që përdorin qytetarët, pa dijeninë e tyre. Përtej kësaj, aplikacioni mendohet se mund t’i qaset të gjitha informacioneve që ruhen nëpër “miniaplikacionet”, përfshirë të dhënat në mesazhe dhe pagesa. Sipas gjetjeve të hulumtimit, ai madje mund të veprojë në emër të përdoruesve pa e ditur ata.
Në të njëjtën linjë, Ensafi ka ngritur edhe çështjen e kodeve që mund të injektohen në aplikacion. Sipas saj, përmes kodeve që mund t’i futë vetë shteti në “Max”, mund të nisin sulme kibernetike. Ky pretendim lidhet me faktin se aplikacioni vepron si një platformë e centralizuar, ku grumbullohen shërbime të ndryshme të jetës së përditshme, duke krijuar edhe terren për ndërhyrje të mundshme.
Përveç gjetjeve teknike, artikulohet edhe ndikimi praktik te përdoruesit. Shumë rusë që punojnë në institucione shtetërore janë detyruar të marrin aplikacionin, çka e rrit shtrirjen e përdorimit dhe, rrjedhimisht, potencialin e mbikëqyrjes. Ensafi ka thënë se “suksesi i Rusisë për përdorim të shpejtë të ‘Maxit’ duhet të jetë thirrje për zgjim”, duke e pozicionuar aplikacionin si një zhvillim që meriton vëmendje edhe përtej kufijve të vendit ku po përdoret.
Botuar fillimisht në Koha.net
