Rrjetet sociale po përballen me një presion ligjor gjithnjë e në rritje lidhur me mënyrën si janë projektuar platformat e tyre për ta mbajtur përdoruesin sa më gjatë online. Debati nuk ka mbetur vetëm në terren teknik apo rregullator: ai është shndërruar në një çështje që prek drejtpërdrejt mënyrën si konsumohen produktet digjitale, sidomos te publiku më i ri.
Në qendër të diskutimeve që po zhvillohen aktualisht janë fëmijët dhe adoleshentët. Arsyetimi është i qartë: përdorimi i tepruar i platformave sociale është lidhur, në disa studime, me shqetësime për shëndetin mendor, ndikime në imazhin trupor dhe me krijimin e sjelljeve kompulsive. Kjo është arsyeja pse rregullatorët po kërkojnë më shumë kontroll, më shumë përgjegjësi dhe, në disa raste, ndryshime në mënyrën si funksionojnë këto aplikacione në praktikë.
Një pjesë e arsyes pse rrjetet sociale po tërheqin vëmendje të madhe nga rregullatorët lidhet me modelin ekonomik që dominojnë shumica e tyre. Në themel, shumë prej këtyre platformave mbështeten kryesisht te të ardhurat nga reklamat. Sa më gjatë të qëndrojë një përdorues brenda një aplikacioni, aq më shumë përmbajtje mund t’i shfaqet dhe aq më shumë hapësirë krijohet për reklama. Kjo logjikë e brendshme, pra, e bën kohën e përdorimit një element vendimtar.
Për ta arritur këtë, platformat përdorin mekanizma që e shtyjnë përdoruesin të mos e ndërpresë aktivitetin. Një nga këto mekanizma është “lëvizja pa fund” në ekran, ku përdoruesi vazhdon të shohë përmbajtje të reja pa pasur një ndërprerje të qartë. Po ashtu, video-t shpesh nisin automatikisht, çka e mban vëmendjen të ndezur pa pasur nevojë për veprime të vazhdueshme nga ana e përdoruesit. Në shumë raste, veprojnë edhe rekomandimet e personalizuara, të cilat rregullohen sipas preferencave dhe sjelljes së kaluar, duke synuar të shfaqin përmbajtje që “përputhen” me atë që përdoruesi priret të konsumojë.
Rregullatorët kërkojnë kufizime te mekanizmat që e mbajnë ekranin aktiv
Një tjetër mjet që përdoret gjerësisht janë njoftimet e vazhdueshme. Ato i rikthejnë përdoruesit në aplikacion, shpesh edhe kur ai ka kaluar në aktivitete të tjera. Në praktikë, njoftimet shërbejnë si sinjal i vazhdueshëm që e mban platformën në qendër të vëmendjes, duke e bërë më të vështirë që përdoruesi të shkëputet. Ky grumbullim i elementeve—autoplay, feed pa fund, rekomandime të personalizuara dhe njoftime—ndërton një cikël që e shton kohën e shpenzuar në platformë.
Pikërisht ky cikël është vënë nën lupë, pasi debatet përqendrohen tek fakti se dizajnet digjitale mund të ndikojnë në mënyrën si funksionon vëmendja, sjellja dhe zakonet e përdorimit. Për fëmijët dhe adoleshentët, shqetësimet shtohen, sepse periudha e zhvillimit është më e ndjeshme ndaj ndikimeve të vazhdueshme. Në këtë kuadër, ndërhyrjet rregullatore shpesh shkojnë drejt kërkesave për transparencë, për kufizime të caktuara dhe për standarde më të rrepta, sidomos kur bëhet fjalë për minimizimin e rrezikut të sjelljeve kompulsive.
Ndërsa presioni rritet, platformat sociale përballen me sfidën për të balancuar interesat e tyre ekonomike me pritshmëritë e reja rregullatore. Debati vazhdon të thellohet, duke e bërë më të qartë se çështja nuk është thjesht përdorimi i një aplikacioni, por mënyra se si ai aplikacion organizon përmbajtjen dhe i shtyn përdoruesit të rikthehen. Në fund, për qytetarët, veçanërisht për familjet që kanë fëmijë e adoleshentë, implikimet janë të drejtpërdrejta: më shumë vëmendje për shëndetin mendor, imazhin trupor dhe kufizimin e praktikave që mund ta çojnë përdorimin drejt obsesionit.
Botuar fillimisht në Gazeta Express