“Fillimi i fundit” i një periudhe, i një qeverisjeje, madje edhe i një procesi historik, është ideja që shtron Veton Surroi në letrën e tij, duke iu referuar zhvillimeve politike në Shqipëri dhe protestave që po kërkojnë dorëheqjen e kryeministrit Edi Rama.
Sipas shkrimit, ky moment i rritjes së presionit politik vërehet kur Rama, për dy javë rresht, përpiqet të gjejë “fajtorët” pse qytetarët dalin në rrugë, në një formë që autori e konsideron të paprecedentë. Në këtë rrëfim, lista e atyre që kualifikohen si përgjegjës vjen e gjatë dhe trajtohet si “ekzotike”, duke u shtrirë nga faktorë të jashtëm deri te ata që cilësohen si të brendshëm.
Një pjesë e rëndësishme e listës, në këtë këndvështrim, janë edhe “armiqtë e jashtëm”. Në shkrim theksohet se grekët përmenden si pjesë e këtij rrëfimi të fajësimit, me një pretendim se ata nuk do të dëshirojnë rritje të konkurrencës turistike në Shqipëri. Po ashtu përmenden edhe iranianët, teksa thuhet se këta të fundit nuk e kanë problem konkurrencën turistike, por Shqipërinë, e cila përshkruhet si një nga kërcënimet kryesore për regjimin e ajatollahëve.
Ndërkaq, në logjikën e autorit, “armiqve të jashtëm” u shtohen më pas edhe “armiqtë e brendshëm”. Në letrën e tij, Surroi e lidh këtë me mënyrën se si Rama i përshkruan këta faktorë: si “frymë fashiste” që, sipas formulimit të tij, nuk kërkon domosdoshmërisht “uniforma dhe armë”. Ajo që përshkruhet si frymë fashiste, vijon arsyetimi, është ideja që “Shqipëria është e shqiptarëve”, ndërsa të tjerët jashtë këtij përkufizimi konsiderohen “të mos jenë të mirëseardhur”.
Autori thotë se kryeministri Rama ka mundur t’i shohë protestuesit ndryshe, duke u nisur edhe nga përvoja e tij personale. Në shkrim përmendet se kur Rama ishte protestues në vitet 1990 dhe 1991, udhëheqësit e Partisë në pushtet i quajtën protestat fillimisht si produkt të armiqve të jashtëm. Po në atë periudhë, sipas letrës, në këtë mënyrë interpretimi përmenden edhe grekët dhe iranianët, të njëjtët siç përmenden tani në kuadër të fajësimeve të reja.
Më tej, Surroi vë në dukje se kur u rrëzua monumenti i Enver Hoxhës, ka pasur një numër udhëheqësish që i kanë cilësuar “fashistë” ata shqiptarë që, sipas autorit, do të ishin “si gjithë Evropa”. Ky krahasim shërben si argument për të treguar, në rrëfimin e tij, se etiketimet politike kanë ndryshuar, por mekanizmi i fajësimit mbetet i ngjashëm në retorikë.
Protestat po e shtyjnë debatin drejt “fajtorëve” të radhës
Ndërkohë, në këtë letër, autori shton se kur lexohet pa paragjykime, ky zinxhir ngjarjesh dhe mënyra si përshkruhen ata që dalin në rrugë krijon përshtypjen e një shkallëzimi drejt fundit të një periudhe qeverisëse. Ai e lidh këtë me faktin që qytetarët po kërkojnë dorëheqjen e kryeministrit, ndërsa vetë argumentet e përdorura për të shpjeguar pakënaqësinë vendosen në të njëjtën skemë: një listë “fajtorësh” që nis nga jashtë dhe pastaj shtrirjet drejt brenda.
Teza përmbyllëse e autorit është se kjo mënyrë të lexuari të protestave, me kategoritë e armiqve dhe me tërheqjen e vijave mes “njerëzve të brendshëm” dhe “të tjerëve”, shërben si shenjë e një ndryshimi të madh politik. Përmes shembujve të kujtuar nga vitet 1990-1991 dhe nga rrëzimi i monumentit të Enver Hoxhës, letra synon të tregojë se etiketimet e mëparshme nuk janë vetëm retrospektivë, por lidhen me mënyrën se si po ndërtohet tani narrativa rreth protestave dhe përgjegjësive. Në këtë kuadër, edhe përmendja e grekëve, e iranianëve dhe e “frymës fashiste” brenda vendit bëhet pjesë e një portreti më të gjerë të asaj që autori e quan fillimi i fundit të një faze qeverisjeje.
Botuar fillimisht në Koha.net
