Martesa në Shqipëri dikur lidhej ngushtësisht me hapin e parë pas shkollës. Shumë të rinj e shikonin si rrugë të natyrshme për të nisur një jetë të re, menjëherë sapo përfundonin arsimin. Por sot skenari ka ndryshuar dukshëm: për t’u martuar, gjithnjë e më shpesh kërkohet që të plotësohen kushte më të forta materiale dhe personale.
Institucionet shtetërore që publikojnë të dhëna tregojnë qartë se shqiptarët po martohen më rrallë dhe po e shtyjnë martesën për më vonë. Në këtë realitet të ri, pyetja klasike “kur do martohesh?” po zëvendësohet gradualisht nga një tjetër: “a e përballon dot?”. Kjo e lidh drejtpërdrejt ritmin e martesave me mënyrën se si familjet dhe të rinjtë po planifikojnë të ardhmen.
Ndryshimi i parë i dukshëm lidhet me moshën mesatare të martesës. Duke dhënë më shumë peshë te arsimimi, mosha mesatare është rritur në vite. Për gratë, mosha e martesës ka kaluar nga 23.4 vjeç në vitin 2010 në 27.5 vjeç në vitin 2024. Për burrat, trendi është po i njëjtë, por me ritëm më të ngadaltë: nga 29.2 vjeç në 2010 në 31.4 vjeç në 2024.
“Jam duke pritur pak më gjatë” po kthehet në normë
Përtej moshës, ndryshon edhe numri i martesave. Edhe këtu të dhënat tregojnë rënie të qëndrueshme. Në vitin 2011, në Shqipëri janë regjistruar 25,556 martesa, ndërsa në vitin 2024 numri ka rënë në 16,120. Kjo do të thotë se, brenda afro një dekade e gjysmë, numri i martesave është ulur me pothuajse 40%.
E njëjta situatë shfaqet në të gjitha rajonet e vendit. Tirana, që mbetet rajoni me numrin më të lartë të martesave, ka patur më shumë se 8 mijë martesa në vitin 2011. Por në vitin 2024, rreth 6 mijë prej tyre janë regjistruar. Pra, edhe në qendrën ku tradita e martesave ka qenë historikisht më e fortë, numrat kanë rënë. Një tablo e ngjashme vërehet edhe në Durrës, Elbasan, Korçë apo Fier, ku regjistrimet kanë zbritur ndjeshëm krahasuar me rreth 15 vite më parë.
Arsyet për këtë ndryshim janë të shumta dhe lidhen jo vetëm me dëshirën për të pritur, por edhe me realitetin ekonomik dhe social. Kostoja e jetesës, lëvizja e popullsisë drejt vendeve të tjera (emigracioni), pasiguria ekonomike dhe ndryshimi i stileve të jetesës kanë bërë që shumë të rinj ta shohin martesën si një hap që kërkon më shumë mendim dhe planifikim. Në praktikë, vendimet për familjen po ndikohen nga vështirësitë e përditshme dhe nga mënyra se si po ndërtohet jeta pas shkollës.
Më tej, rënia e martesave lidhet drejtpërdrejt me rënien e fertilitetit dhe me plakjen e popullsisë. Kjo shpjegon pse, krahas “kur do martohesh?”, po dëgjohen më shpesh edhe pyetje që lidhen me mundësitë reale: a ka stabilitet financiar, a ka hapësirë banimi, a ka hapësirë për të menduar për një familje të re. Në këtë kuadër, dashuria nuk duket se është zhdukur; ajo thjesht po pret më gjatë—ndoshta derisa kostot të ulen, derisa të ketë më shumë siguri dhe derisa të bëhet më e lehtë të përballohen hapat që vijnë pas martesës.
Botuar fillimisht në Telegrafi