Quhem Gëzim, jam 34 vjeç dhe vij nga Tetova. Ditët e mia nisin herët, pothuajse gjithmonë në katër të mëngjesit, në furrën që babai im e hapi para tridhjetë vjetësh pranë Çarshisë. Në punë ka ritualin e vet: miell, ujë, kripë, maja, dhe më pas zjarri i furrës. Ka edhe zërin e babait, që numëron tepsitë dhe të kujton se çdo gjë duhet bërë me ritëm, që buka të dalë siç i takon.
Ndërsa unë u rrita duke e parë furrën si pjesë të jetës, shumica e shokëve të mi morën rrugët e largimit. Një pjesë shkuan në Zvicër, të tjerë në Gjermani, e disa në Austri. Unë mbeta në Tetovë jo sepse nuk kisha mundësi, por sepse më pëlqente të isha ai njeri që ia jep qytetit bukën e parë të ditës. Për mua kjo nuk ishte thjesht punë; ishte mënyrë për t’i uruar të tjerët të nesërmen që në mëngjes.
Një mëngjes gushti, pak pas pesës, ra zilja e derës. Hyri një vajzë, me atlete të bardha, me flokët e lidhura shpejt e shpejt dhe me telefonin në dorë. Dukej sikur nuk kishte fjetur fare. E vështrova pa e kuptuar çfarë po ndodhte, derisa ajo hodhi një sy vitrinës, qeshi me veten dhe gjeti fjalën: “Kifle. Ato, aty. Edhe dy bukë për gjyshen.”
Fliste shqip me atë theks që e kanë fëmijët e diasporës: gjysmë të Tetovës e gjysmë të një vendi tjetër. Quhej Lea. Kishte lindur në Cyrih, sepse prindërit e saj kishin emigruar para se ajo të vinte në jetë. Çdo gusht vinte te gjyshja, në një fshat mbi qytet. Të nesërmen u kthye sërish, dhe edhe të pasnesërmen. Një ditë, pikërisht në të katërtën, kur hyri, kiflet e saj unë i kisha futur tashmë në qese, sepse e kisha kuptuar se ajo po kthehej vazhdimisht me të njëjtën dëshirë.
Me kalimin e ditëve, filluam të shiheshim në mbrëmje. Unë zgjohesha nga gjumi i pasdites dhe ajo kthehej nga dasmat e kushërinjve. U bëmë shoqëri ndërsa ecnim pranë Xhamisë së Larme, pinim çaj në lokale ku pronarët më njihnin që fëmijë, dhe bisedonim pa nxitim. Ajo më pyeste për gjithçka: pse të gjithë e njihnin njëri-tjetrin, pse askush nuk nxitonte, pse unë nuk kisha ikur si të tjerët. “Unë ende s’e di ku jam unë”, tha më në fund, si një fjali që i vinte nga ajo lëvizje mes dy vendeve.
“Një ditë duhej të zgjidhnim” – kur dashuria lidhet me bukën e mëngjesit
Natën e fundit para se të nisej, u ngjitëm me makinë në Kodrën e Diellit. Ishte gusht, por në lart frynte një erë e ftohtë. I dhashë xhaketën time dhe qëndruam gjatë duke parë dritat e qytetit poshtë. Ajo tha se, kur të kthehej në Cyrih, kjo do të dukej si ëndërr. E tha si të ishte shaka, por unë nuk e kisha thënë me atë ton. M’u afrua dhe më puthi; duart i kishte të ftohta, ndërsa buzët jo, si të donte të mbetej një moment më gjatë në atë kufi mes largësisë dhe afërsisë.
Për një vit, dashuria jonë jetoi në ekran. Jetonim në të njëjtën orë, por jo në të njëjtën kohë: unë zgjohesha kur ajo sapo kishte fjetur, dhe ajo dilte me shoqet kur unë duhej të shkoja në gjumë. Shpesh flisnim vetëm në ato pak minuta mes alarmit tim dhe ëndrrës së saj. Ajo erdhi për Vitin e Ri, ndërsa unë shkova në Cyrih në pranverë. Atje gjithçka dukej e pastër, e qetë dhe e saktë: trenat vinin në minutë, njerëzit flisnin me zë të ulët. Lea më çonte nëpër qytet me krenari, sikur po më tregonte shtëpinë e saj. Dhe ishte vërtet shtëpia e saj.
Shoqet e saj flisnin gjermanishten zvicerane dhe kalonin në anglisht kur më drejtoheshin mua. Unë kuptoja gjysmën; ndonjëherë më kapte të qeshura nga buzëqeshja që dilte në vendet e gabuara, pa dashur. Për herë të parë në jetë u ndjeva si një bukë e harruar jashtë tepsisë. Në darkë te prindërit e saj, babai i Leas ishte i sjellshëm dhe i ngrohtë. Por në një çast, ndërsa më mbushte gotën, më pyeti: “Pse nuk ke ikur?”. Nuk e pyeti me keqdashje; ishte pyetja që çdo baba në mërgim ia bën djalit që ulet në tavolinë, kur sheh se jeta mund të kishte marrë rrugë të tjera. Unë nuk kisha përgjigje.
Kur u ktheva në Tetovë, babai kishte filluar të ulej më shpesh mes dy tepsive. Duart nuk i shkonin më si dikur. Pa më thënë asgjë, më la çelësin e furrës, si një hap i qetë përpara, pa dramë. Atë vjeshtë, Lea ma tha hapur në një video-thirrje: “Eja këtu. Mëson gjermanisht, punon në një furrë, pas disa vitesh hap tënden. Të ndihmoj unë.”
Botuar fillimisht në Bota Sot
