Një studim i ri i botuar në revistën “Science Advances” hedh dritë mbi mënyrën se si një aktivizim i fortë i sistemit imunitar të nënës mund të ndryshojë zhvillimin shumë herët të embrionit. Gjetjet janë vëzhguar te minjtë dhe, edhe pse kanë tërhequr interesin e studiuesve që punojnë me çrregullimet neurozhvillimore, interpretimi kërkon kujdes: rezultatet nuk janë provë se autizmi zhvillohet në embrion apo se rreziku mund të parashikohet duke parë placentën.
Placenta shpesh përmendet për rolin e saj kryesor në sigurimin e oksigjenit dhe lëndëve ushqyese për fetusin. Por ajo ka edhe një rol tjetër po aq të rëndësishëm: është pjesë e marrëdhënies komplekse mes sistemit imunitar të nënës dhe fetusit. Ky “komunikim” biologjik ndihmon që zhvillimi të vazhdojë në kushte të kontrolluara, edhe kur organizmi i nënës aktivizohet ndaj kërcënimeve.
Çfarë ndodhi në këtë eksperiment? Studiuesit u dhanë minjve shtatzënë një substancë që nxit një përgjigje mbrojtëse të ngjashme me atë që trupi zhvillon kur përballet me një virus. Është e rëndësishme të theksohet se kafshët nuk u infektuan me virus. Më pas, ekipi analizoi embrionet, placentat dhe lëngun amniotik për të parë si ndryshonte zhvillimi pas aktivizimit të sistemit imunitar në një fazë të caktuar të shtatzënisë.
Aktivizimi i sistemit imunitar çoi në ndryshime brenda vetëm 24 orësh. Në rreth 30 për qind të embrioneve të ekspozuara u vunë re çrregullime të dukshme të zhvillimit. Këto përfshinin peshë më të ulët trupore dhe ndryshime në zhvillimin e disa pjesëve të trupit. Ndërkohë, embrionet e tjera në atë moment vazhdonin të zhvilloheshin pa ndryshime të dukshme që të shfaqeshin në të dhënat e mbledhura në studim.
Inflamacioni te placenta lidhet me ndryshime të hershme në zhvillim
Një tjetër detaj i rëndësishëm i studimit është se ndryshimet u regjistruan te një pjesë e embrioneve meshkuj, por jo te femrat. Shifra prej 30 për qind i referohet vetëm embrioneve të përfshira në këtë eksperiment dhe nuk mund të kuptohet si një vlerësim i rrezikut për shtatzëninë te njerëzit. Po ashtu, rezultatet nuk duhet të interpretohen si “autizëm i zbuluar te embrioni”. Studimi mat kryesisht ndryshime të hershme trupore dhe biologjike në një model te minjtë që përdoret për hulumtime të çrregullimeve neurozhvillimore.
Pse pikërisht placenta tërhoqi vëmendjen? Te placentat e embrioneve meshkuj tek të cilët ishin vënë re ndryshime, studiuesit gjetën shenja inflamacioni dhe dëmtimi në zonën ku takohen indet e nënës dhe të fetusit. Në veçanti u dalluan qelizat e placentës të quajtura “spongiotrofoblaste”. Në këto qeliza u shtuan procese që lidhen me inflamacionin, ndërsa u dobësuan procese të rëndësishme për ndërtimin e indeve dhe prodhimin e disa hormoneve. Analizat shkuan edhe më tej: në lëngun amniotik u regjistruan ndryshime në praninë e qelizave imunitare dhe të molekulave inflamatore.
Njëra prej molekulave, interleukina 6, doli të ishte veçanërisht e rëndësishme në këtë model. Kur studiuesit bllokuan veprimin e saj, ndryshimet në zhvillim u zbutën. Ky rezultat tregon rolin e kësaj molekule në skemën konkrete laboratorike, por nuk është një udhëzim për t’u përdorur gjatë shtatzënisë te njerëzit. Ende mbetet pa përgjigje pse në eksperiment u prekën vetëm disa prej embrioneve meshkuj: shkencëtarët nuk kanë përcaktuar arsyen dhe hipotezat rreth reagimeve të ndryshme mes placentave të embrioneve meshkuj dhe femra kërkojnë hulumtime të mëtejshme.
Çfarë kuptimi kanë këto gjetje për autizmin te njerëzit? Autizmi është një gjendje neurozhvillimore me origjinë komplekse, ku ndikojnë faktorë të shumtë gjenetikë dhe të tjerë, prandaj nuk ekziston një shkak i vetëm që i shpjegon të gjitha rastet. Studimi ofron një të dhënë biologjike të mundshme se si inflamacioni gjatë shtatzënisë, në rrethana të caktuara, mund të ndikojë në zhvillim. Megjithatë, ai nuk provon se një infeksion te gruaja shtatzënë shkakton autizëm dhe as se autizmi mund të parashikohet duke ekzaminuar placentën.
Po ashtu, faza e shtatzënisë te minjtë e përdorur në eksperiment nuk mund të përkthehet drejtpërdrejt në një “javë kritike” te njerëzit. Placenta e miut dhe ajo e njeriut nuk janë të njëjta dhe edhe mënyra se si inflamacioni u shkaktua laboratorikisht nuk është e barabartë me rrjedhën e një infeksioni real tek një grua. Për këtë arsye, studimi nuk jep bazë për frikë apo për ndjenjë faji ndaj grave që gjatë shtatzënisë kanë pasur temperaturë ose infeksion. Në rast sëmundjeje, rekomandimi i vetëm i arsyeshëm është konsultimi me mjekun për vlerësim dhe trajtim të përshtatshëm. Për studiuesit, mesazhi kryesor është se kur hetohet zhvillimi i hershëm, vëmendja nuk duhet të përqendrohet vetëm te truri, por edhe te placenta, ku zhvillohen pjesë të rëndësishme të ndërveprimit mes nënës dhe fetusit.
Botuar fillimisht në Telegrafi
