Akademik Rexhep Qosja është kujtuar të enjten, më 25 qershor 2026, në Bibliotekën Kombëtare të Kosovës, me rastin e 90-vjetorit të lindjes. Aktiviteti i zhvilluar në këtë institucion solli në vëmendje jo vetëm punën e tij në letërsinë shqipe, por edhe rolin që pati si mendimtar dhe kritik, i cili, sipas organizimit dhe rrjedhës së ligjërimit, “e trazoi” mjedisin kulturor dhe akademik.
Gjatë kësaj ceremonie, figura e Qosjes u trajtua si “njeriu i fjalës”, një emër i lidhur me guximin intelektual dhe me qasjen për ta ngritur kritikën letrare në një nivel më të lartë. Në qendër të vëmendjes u vendos edhe ideja se trashëgimia e tij nuk u mbyll me veprat letrare, por u shtri edhe në reformime institucionale dhe në mënyrën si u kuptua puna akademike në Kosovë.
Ligjërata e shkrimtarit e studiuesit Ag Apolloni, me titullin “Fjalim për njeriun e fjalës”, u shndërrua në një portret të Rexhep Qosjes si figurë publike. Apolloni e paraqiti Qosjen si intelektual me peshë, i cili u kritikua dhe u ballafaqua me qëndrime të kundërta, por që në fund, sipas narrativës së kësaj ligjërate, arriti të ndikojë thellë në mjedisin ku veproi.
Në fjalën e tij, Ag Apolloni theksoi se Qosja njihej jo vetëm për kontributin në letërsi, por edhe për mënyrën se si i qaset institucioneve. Ai foli për ndryshimin e klimës kulturore në Kosovë dhe për ngritjen e kritikës letrare në një nivel që, sipas referimeve të bëra në ligjëratë, e afrohej Kosovën me vendet fqinje. Po ashtu, u përmend se Qosja ka pasur rol në reformimin e Institutit dhe të Fakultetit, duke e lidhur punën e tij me ndryshime konkrete brenda mjedisit akademik.
Një nga pjesët thelbësore të ligjëratës u vendos te institucionalizimi i kujtimit për një figurë që, sipas shpjegimit të Ag Apollonit, “i trazoi të gjithë”. Në këtë kontekst u theksua se Rexhep Qosja ka shkuar “në paqe” me vetveten, edhe pse në rrugën e tij u përball me kritika dhe kundërshti. Në aktivitet u tha se, duke pasur parasysh ndikimin e tij, ai për një çerek shekulli u pa si figurë që ka “kërkuar me ndalje të rrogës” – një formulim që u përdor në ligjëratë për të përshkruar qëndrime kundër tij gjatë një periudhe të gjatë.
Qosja “ndryshoi klimën” dhe e ngriti kritikën letrare
Apolloni solli edhe përkufizime që i janë dhënë Rexhep Qosjes nga kritikë të huaj. U përmend se kritikët e huaj e kanë quajtur “Volteri i Ballkanit” dhe “Kafka i Lindjes”, ndërsa u tha se disa kritikë shqiptarë e konsideronin si kritikun më të madh ndër shqiptarë. Në këtë linjë, në ligjëratë u rikujtua edhe mënyra se si Robert Elsie e shihte Qosjen, duke e vendosur atë në një rrafsh vlerësimi të gjerë të kritikës letrare.
Në kuadër të 90-vjetorit, u rikujtua se Rexhep Qosja lindi më 25 qershor 1936. Mbi këtë bazë, kujtimi i së enjtes u konceptua si një përmbledhje e figurës së tij, si historian i letërsisë dhe si shkrimtar, që ka lënë “trashëgimi peshërëndë” në kulturën shqiptare. Aktiviteti në Bibliotekën Kombëtare të Kosovës u fokusua në mësimin për guxim dhe në idenë se vlera e tij nuk qëndron vetëm te veprat, por edhe te mënyra si ai u përball me kritikën, me debatet dhe me sfidat institucionale.
Botuar fillimisht në Koha.net
