Rrëqebulli është një nga kafshët më misterioze të Evropës. Ai lëviz pothuajse pa u dëgjuar, ka shikim të jashtëzakonshëm dhe çdo individ dallohet nga një model unik njollash në gëzof. Pikërisht kjo e bën rrëqebullin të veçantë, por edhe të vështirë për t’u vëzhguar, pasi pjesën më të madhe të kohës e kalon i fshehur.
Si grabitqar i veçantë i pyjeve evropiane, rrëqebulli njihet për sjellje të heshtur e të kujdesshme. Edhe në zonat ku jeton, njerëzit e hasin rrallë, sepse ai lëviz kryesisht natën dhe shmang kontaktin me njeriun. Përveç kësaj, pamja e tij ndihmon që të përzihet lehtësisht me mjedisin: tufat e zeza të qimeve në majat e veshëve, bishti i shkurtër me majë të errët dhe gëzofi me njolla janë shenja që e identifikojnë menjëherë.
Njollat e gëzofit nuk janë thjesht dekor. Çdo rrëqebull ka “modelin” e vet në gëzof, ndaj këto njolla shërbejnë si një lloj gjurme gishti në natyrë. Kjo e bën më të lehtë dallimin e individëve nga njëri-tjetri, por gjithsesi në terren mbetet vështirë t’i vëzhgosh, për shkak të mënyrës së jetesës së tij të qetë dhe të fshehtë.
Pse mbijetesa e këlyshëve të rrëqebullit është e vështirë
Kur femrat vendosin të sjellin në jetë të vegjlit, ato zakonisht zgjedhin vende të fshehta dhe të sigurta. Strofkat i krijojnë në çarje shkëmbore, në vende të thepisura, mes rrënjëve të pemëve ose në hapësira të mbrojtura nga shiu, era dhe grabitqarët. Aty lindin zakonisht nga një deri në tre këlyshë, duke kërkuar që mjedisi të ofrojë mbulim maksimal dhe rrezik minimal.
Për t’i mbrojtur, nëna përpiqet ta mbajë strofkën sa më sekret. Në disa raste, hyrja mund të mbulohet pjesërisht me gurë, degë apo dhe, që këlyshët të mos ekspozohen lehtë. Megjithatë, edhe me këtë kujdes, mbijetesa nuk është e garantuar. Rreth gjysma e këlyshëve nuk e kalojnë vitin e parë të jetës, për shkak të kushteve të rënda, mungesës së ushqimit, sëmundjeve ose rreziqeve nga grabitqarët.
Rrëqebulli i ka përshtatur shqisat dhe trupin për të mbijetuar në mjedise të vështira. Ai ka shikim shumë të zhvilluar dhe dëgjim të mprehtë. Tufat e qimeve në veshë mendohet se e ndihmojnë të kapë më mirë tingujt në pyll, ndërsa putrat e gjera dhe të mbuluara me qime funksionojnë si “këpucë bore”, duke ia bërë më të lehtë lëvizjen në terrene të vështira dhe në borë. Ndërkohë, si kafshë vetmitare, rrëqebulli patrullon zakonisht një territor të madh, të cilin e njeh në detaje.
Ushqimi i tij varet nga mundësitë, por kryesisht përfshin lepuj, brejtës dhe kafshë të tjera të vogla. Në disa raste, rrëqebulli euroaziatik mund të gjuajë edhe kaproj apo thundrakë të vegjël. Ai gjuan me durim: i afrohet presë në heshtje dhe sulmon papritur nga distanca e shkurtër. Për të kuptuar më mirë praninë e tij në Evropë, dallohen dy lloje rrëqebujsh: rrëqebulli euroaziatik dhe rrëqebulli iberik. Rrëqebulli euroaziatik gjendet në pjesë të Evropës Qendrore, Lindore dhe Veriore, ndërsa rrëqebulli iberik jeton kryesisht në Gadishullin Iberik.
Rrëqebulli euroaziatik konsiderohet macja më e madhe e egër në Evropë. Ndërsa për mbrojtjen e tij, ka të dhëna për rikthim në disa zona ku më parë ishte zhdukur, falë projekteve të ruajtjes dhe rikthimit në habitatet e mëparshme. Sot mendohet se në Evropë jetojnë rreth 17.000 deri në 18.000 rrëqebuj euroaziatikë. Edhe rrëqebulli iberik ka pasur një rikuperim të jashtëzakonshëm: nga vetëm 62 individë të rritur në vitin 2001, popullata e tij u rrit ndjeshëm falë programeve të shumimit, rikthimit në natyrë dhe mbrojtjes së habitatit. Sipas IUCN, popullata totale vlerësohet sot në më shumë se 2.000 individë dhe statusi i tij është përmirësuar nga “i rrezikuar” në “i cenueshëm”.
Megjithatë, rreziku nuk është zhdukur. Rrëqebulli ende ka nevojë për pyje të sigurta, korridore natyrore për lëvizje, më pak përplasje me automjete dhe mbrojtje nga gjuetia ilegale. Humbja e habitatit, ndarja e pyjeve nga rrugët dhe gjuetia ilegale, si dhe pakësimi i kafshëve me të cilat ushqehet, janë kërcënimet kryesore për të. Për rrëqebullin iberik, një problem i madh ka qenë edhe rënia e numrit të lepujve të egër, ushqimi i tij kryesor. Në këtë mënyrë, rrëqebulli mbetet një simbol i veçantë i natyrës së egër, por edhe një kujtesë se kafshët e rralla mund të mbijetojnë vetëm nëse ruhet vendi ku jetojnë.
Botuar fillimisht në Telegrafi
