Kur Lionel Messi shënoi golin e tij të parë në Kupën e Botës 2026 ndaj Algjerisë, mijëra tifozë në kryeqytetin e Bangladeshit, Dhaka, shpërthyen në festë. Pamjet dukej sikur vinin nga Argjentina, pasi shumë prej tyre mbanin fanella bardhekaltra. Por realiteti ishte krejt ndryshe: asnjë tifoz argjentinas nuk ishte në mesin e turmës. Ishin tifozë vendas, të cilët prej vitesh kanë përqafuar Argjentinën dhe Messin, sepse kombëtarja e tyre nuk ka arritur të kualifikohet në skenën më të madhe të futbollit botëror.
Festime të ngjashme janë parë edhe në vende të tjera të mëdha në popullsi, si India dhe Indonezia, ku miliona njerëz e ndjekin me pasion Botërorin, edhe kur ekipet e tyre kombëtare nuk janë të pranishme rregullisht. Një pjesë e këtij fenomeni lidhet me faktin se Kupën e Botës e kanë përfshirë gjatë historisë disa shtete, ndërsa shumë të tjerë ende presin debutimin. Nga 10 vendet më të populluara në botë, vetëm dy prej tyre janë pjesë e këtij Botërori: Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe Brazili. Rusia dhe Nigeria kanë marrë pjesë disa herë në të kaluarën, ndërsa Kina dhe Indonezia kanë luajtur vetëm një herë në turneun më të madh të futbollit.
Në të njëjtën kohë, vende si India, Bangladeshi, Etiopia dhe Pakistani vazhdojnë të ëndërrojnë për debutimin në Kupën e Botës. Në rastin e Indisë ka edhe një episod historik: ajo ishte kualifikuar teknikisht për Botërorin e vitit 1950 në Brazil, por u tërhoq para fillimit të turneut. Aktori dhe tifoz i njohur bangladeshas, Audite Karim, e ka quajtur këtë situatë të pakuptueshme, duke thënë se “është e papranueshme që një vend me miliona tifozë futbolli të jetë kaq larg në këtë sport”.
Popullsia nuk mjafton; duhen kapital, infrastrukturë dhe histori futbolli
Në teori, një popullsi e madhe do të duhej të prodhonte më shumë talent për t’u zbuluar. Por realiteti në futboll rezulton më kompleks. Eksperti britanik dhe ekonomisti Stefan Szymanski, bashkautor i librit “Soccernomics”, shpjegon se futbolli funksionon në mënyrë të ngjashme me ekonominë: për të lulëzuar nevojiten njerëz, por gjithashtu kërkohen kapital dhe infrastrukturë. Sipas tij, vendet që synojnë sukses në nivelin më të lartë kanë nevojë për akademi dhe ambiente moderne stërvitore, aftësi për të zbuluar talentet dhe investime afatgjata në zhvillimin e futbollistëve.
Një tjetër faktor që del në analizat e Szymanskit është pasuria. Ai ka vënë re se shumica e vendeve që kanë fituar trofe të mëdhenj kanë pasur një nivel të lartë të të ardhurave për banor. Megjithatë, Brazili dhe Argjentina janë përjashtime të mëdha. Të dyja kombëtaret kanë fituar së bashku tetë Kupa Bote, pavarësisht se të ardhurat mesatare për banor janë më të ulëta se niveli që zakonisht lidhet me suksesin. Sipas Szymanskit, arsyeja kryesore lidhet me traditën dhe përvojën historike: “Vendet që kanë fituar Kupën e Botës janë ato që dominonin futbollin 100 vite më parë”.
Një shembull i fortë i kësaj lidhjeje historike është Uruguai. Një shtet me vetëm rreth 3.5 milionë banorë, por që ka fituar dy Kupa Bote, në vitet 1930 dhe 1950. Sekreti i suksesit të tij lidhet me një histori të gjatë në futboll: Uruguai luajti ndeshjen e parë ndërkombëtare në vitin 1902, shumë vite para disa vendeve që sot kanë popullsi shumë më të mëdha. Në anën tjetër, shumë vende afrikane dhe aziatike e nisën zhvillimin serioz të futbollit më vonë, prandaj po përpiqen të zvogëlojnë diferencën. Maroku shkroi histori në Botërorin 2022 duke u bërë kombëtarja e parë afrikane që arriti në gjysmëfinale, ndërsa Koreja e Jugut është i vetmi vend aziatik që ka përfunduar në katër më të mirat, në vitin 2002.
Rasti i Kinës është një nga më intriguesit. Megjithëse vendi ka bërë investime të mëdha dhe ka pasur sukses në sportet olimpike, futbolli i meshkujve nuk ka arritur të ecë përpara. Eksperti i futbollit kinez Mark Dreyer beson se problemi kryesor është ndërhyrja e tepërt shtetërore. Ai thotë se “në Kinë gjithçka kontrollohet nga lart” dhe se futbolli duhet të drejtohet nga njerëz të futbollit, por ka shumë ndërhyrje politike. Kina nuk është rikthyer në Kupën e Botës që nga viti 2002, pavarësisht se në dekadën e fundit ka shpenzuar shumë para për zhvillimin e këtij sporti dhe ka afruar shumë yje nga Evropa dhe nga Amerika e Jugut.
Edhe India përballet me një problem tjetër. Ajo është një nga fuqitë më të mëdha të kriketit në botë, ndërsa liga profesionale IPL është ndër më të pasurat në sport. Ish-futbollisti indian Shyam Thapa thekson se suksesi i kriketit ka bërë që shumë familje të klasës së mesme t’i drejtojnë fëmijët drejt këtij sporti dhe jo futbollit. Indonezia paraqet një shembull tjetër: vendi ka luajtur një herë në Botëror në vitin 1938 si Inditë Lindore Holandeze dhe së fundmi ka bërë progres në eliminatore. Por ky progres është ndërtuar kryesisht duke afruar lojtarë të lindur në Evropë me prejardhje indoneziane, dhe jo vetëm përmes zhvillimit të talenteve vendase. Ndërkohë, vende si Etiopia, Bangladeshi dhe Pakistani vazhdojnë të vuajnë nga mungesa e investimeve dhe infrastrukturës: Etiopia, për shembull, është përballur me mungesë stadiumesh dhe kombëtarja ka qenë e detyruar të përballet me kufizime të këtij lloji.
Botuar fillimisht në Telegrafi