Kur flitet për protestat, shpesh tingëllon sikur gjithçka vendoset brenda ditëve: turma në shesh, thirrje të njëjta, dhe pastaj një ndryshim i menjëhershëm. Por historia tregon se jo çdo lëvizje prodhon rezultatet që premton. Një krahasim i drejtpërdrejtë mes protestave të vitit 2011 në Egjipt dhe atyre të vitit 2015 në Ukrainë hedh dritë mbi pyetjen që vazhdon të bëhet sot: pse një protestë mund të arrijë në përmbysje, ndërsa një tjetër përfundon në zhgënjim të mëvonshëm.
Në vitin 2011, miliona qytetarë egjiptianë dolën në rrugë dhe u përqendruan në sheshin “Tahrir” të Kairos, duke kërkuar largimin e Hosni Mubarakut. Protestat zgjatën 18 ditë. Pas kësaj periudhe, Mubarak u largua dhe protestuesit besuan se fitorja ishte arritur. Në atë moment, duket se rendi i ri politik ishte brenda mundësive—por ngjarjet që pasuan ndryshuan krejtësisht pamjen.
Pas vetëm tetëmbëdhjetë muajsh, në Egjipt u shfaq një realitet tjetër: një diktator i ri u vendos në vend të të mëparshmit, dhe ai rezultoi po aq i egër sa ç’ishte paraardhësi. Ky sundim vijon edhe sot, ndërsa Egjipti, sipas mënyrës si lidhet rrëfimi i ngjarjeve, është më keq se në kohën kur Mubarak ishte në pushtet. Pra, protesta prodhoi një rënie të një figure politike, por jo një përmirësim të qëndrueshëm të kursit demokratik.
Ekosistemi politik e social përcakton nëse protesta do të qëndrojë
Në vitin 2015, skenari në Ukrainë kishte një dallim të dukshëm në volum dhe ritëm. Aty, numri i protestuesve ishte shumë më i vogël se në Egjipt. Megjithatë, mobilizimi u fokusua te një objektiv i qartë: protestat u ngritën kundër Presidentit Viktor Yanukovych, i cili synonte largimin e Ukrainës nga Bashkimi Evropian dhe afrimin me Rusinë. Protestat zgjatën rreth tre muaj, dhe pavarësisht se përmasat ishin më modeste, rezultati final doli ndryshe.
Pas tre muajve proteste, Yanukovych u largua nga vendi. Lëvizja nuk u ndal vetëm te largimi i një lideri; protesta u përkthye në një kurs historik për Ukrainën. Kjo u shoqërua me një orientim që e shndërroi Ukrainën në mbrojtëse të rendit demokratik perëndimor. Ndryshe nga Egjipti, ku pas rënies së Mubarakut erdhi një regjim edhe më i ashpër, në Ukrainë protesta lidhet me një trajektore politike që, në narrativën e këtij krahasimi, rezultoi pozitivisht.
Pyetja që lind natyrshëm është: pse protesta në Egjipt dështoi ndërsa ajo në Ukrainë pati sukses? Pra, cili është ai “ekosistem” kulturor, politik dhe social që vendos kushtet për jetësimin e protestave të suksesshme? Krahasimi i këtyre dy rasteve tregon se dinamika e sheshit nuk mjafton vetvetiu: mund të ndodhë largimi i një lideri, por rrjedha e mëtejshme varet nga faktorë më të gjerë që ndikojnë te kush e merr kontrollin pas kthesës dhe si ndërtohet qeverisja pas protestës.
Në të njëjtën kohë, vëzhgimi i protestave në qytete të rajonit, përmendur këtu në kontekstin e Beogradit dhe Tiranës, e bën këtë analizë më aktuale. Kur shoqëritë rreshtohen në rrugë, ata kërkojnë ndryshim, por rezultatet varen nga ajo çfarë ndodh pasditën pas largimit të figurës së kundërshtuar. Historia e Egjiptit më 2011 dhe e Ukrainës më 2015 sugjeron se suksesi i protestës nuk matet vetëm me numrin e ditëve në shesh apo me momentin e largimit të një presidenti, por edhe me mënyrën si formohet terreni politik e shoqëror që e mban ndryshimin në drejtim afatgjatë.
Botuar fillimisht në Koha.net
