Nivelet e larta të kortizolit, të njohur edhe si “hormoni i stresit”, nuk lidhen vetëm me ndjenjën e tensionit. Kortizoli është i përfshirë në shumë procese të trupit dhe rritja e tij mund të vijë nga disa faktorë të përditshëm, edhe kur personi nuk e percepton se po përjeton stres psikologjik.
Në thelb, çdo faktor stresues aktivizon gjëndrat mbiveshkore që sekretojnë kortizol. Kjo do të thotë se rritja mund të ndodhë jo vetëm nga emocionet ose situatat që i quajmë “stresuese”, por edhe nga ndikime të tjera fiziologjike që e shtyjnë trupin në gjendje alarmi. Për këtë arsye, kortizoli i lartë mund të shfaqet papritur dhe të lidhet me zakone, ushqyerje apo gjendje inflamatore.
Një rol të rëndësishëm ka dieta. Zakonet ushqimore mund të ndikojnë në balancën hormonale dhe të nxisin rritjen e kortizolit. Për shembull, ndryshimet e shpeshta në oraret e të ngrënit, periudhat e gjata pa ushqim, ose ushqime që e rëndojnë organizmin mund të ndikojnë në mënyrën se si trupi e menaxhon stresin metabolik. Kur organizmi e “lexon” këtë si një sfidë, sistemi hormonal mund të përgjigjet duke rritur kortizolin.
Edhe ushtrimet ndikojnë. Aktiviteti fizik, veçanërisht nëse është shumë intensiv ose i papërshtatshëm për nivelin e personit, mund të bëhet një formë stresi për trupin. Në këto raste, rritja e kortizolit nuk do të thotë domosdoshmërisht se “ushtrimi është i dëmshëm”, por tregon se ngarkesa mund të jetë e lartë dhe trupi po përshtatet. Për këtë arsye, intensiteti, shpeshtësia dhe koha e stërvitjes janë elemente që duhen marrë parasysh kur vërehen nivele më të larta të këtij hormoni.
Një tjetër mekanizëm i rëndësishëm është prania e proceseve inflamatore. Inflamacioni, qoftë i lehtë apo i zgjatur, mund ta shtyjë sistemin endokrin të reagojë sikur organizmi të jetë nën stres. Kjo është arsyeja pse kortizoli i lartë mund të ndodhë edhe kur personi nuk ka ndryshime të dukshme emocionale, por trupi është në një gjendje ku ndikon inflamacioni.
Çdo stres i trupit, jo vetëm ai psikologjik, rrit kortizolin
Përveç këtyre faktorëve, zakonet e përditshme ndikojnë në nivelet e kortizolit. Mungesa e gjumit, oraret e parregullta të përditshme, luhatjet e vazhdueshme në rutinë dhe çrregullimet e ritmit ditor mund të ndikojnë në mënyrën se si organizmi e rregullon këtë hormon. Trupi është i programuar të ndjekë ritme biologjike; kur këto ritme prishen, sistemi hormonale mund të reagojë me rritje të kortizolit.
Stresi psikologjik dhe emocionet mbeten faktorë të njohur, por është e rëndësishme të kuptohet se rritja e kortizolit nuk kufizohet vetëm te “tensioni mendor”. Në thelb, çdo faktor që shkakton stres te organizmi stimulon gjëndrat mbiveshkore të sekretojnë kortizol. Prandaj, kur konstatohet një nivel më i lartë i këtij hormoni, vlerësimi i situatës zakonisht duhet të përfshijë jo vetëm mënyrën si ndihet personi, por edhe dietën, ushtrimet, gjendjet inflamatore dhe zakonet e përditshme.
Nga ana praktike, kuptimi i shkaqeve të mundshme ndihmon për të lidhur simptomat ose rezultatet e analizave me faktorët që mund të kenë ndikuar realisht. Rritja e papritur e kortizolit mund të vijë nga disa kombinime: një dietë e paqëndrueshme, një periudhë me ngarkesë të lartë ushtrimesh, prania e inflamacionit ose një rutinë e prishur. Këto elemente e bëjnë kortizolin të rritet edhe kur nuk ka një arsye të vetme të qartë emocionale.
Botuar fillimisht në IndeksOnline
