Presidentit të Ukrainës, Volodymyr Zelensky, i është revokuar një nga dekoratat më të larta shtetërore të Polonisë. Bëhet fjalë për “Urdhri i Shqiponjës së Bardhë”, vendim ky që lidhet me mospajtimet mes dy vendeve për emërtimin e një njësie ushtarake ukrainase sipas një figure dhe force të Luftës së Dytë Botërore, që lidhet me Ushtrinë Kryengritëse Ukrainase (UPA).
Lajmi u bë i ditur në një moment kur marrëdhëniet mes Varshavës dhe Kievit janë të shënuara edhe nga debatet historike. Presidenti polak, Karol Nawrocki, e cilësoi vendimin e Ukrainës, i marrë në fund të muajit të kaluar, si “skandaloz”, “të pakuptueshëm” dhe “thellësisht zhgënjyes”. Sipas argumentit të tij, problemi qëndron te mënyra si emërtimi i njësisë lidhet me UPA-në, një strukturë që ka shkaktuar reagime të forta në Poloni për shkak të vlerësimeve mbi rolin e saj gjatë viteve 1940 dhe 1950.
Polonia revokon dekoratën teksa debati për UPA-në vazhdon
Nawrocki, gjithashtu, tha se ky përplasje diplomatike nuk do të ndikojë në mbështetjen e Polonisë për Ukrainën në luftën kundër Rusisë. Deklarata e tij synon të qartësojë se reagimi ndaj vendimit për emërtimin e një njësie nuk e ndryshon qëndrimin e Varshavës për sa i përket ndihmës ndaj Kievit në konfliktin aktual.
Në anën tjetër, ministri i Jashtëm i Ukrainës, Andrii Sybiha, e dënoi vendimin e Polonisë. Ai e përshkroi atë si një “gabim strategjik” dhe si një veprim “mosrespektues”. Përmes këtij reagimi, diplomacia ukrainase e lidh vendimin polak me një lexim të gabuar të situatës dhe thekson se ndërlidhja e çështjeve historike me marrëdhëniet e sotme mes dy vendeve nuk duhet të çojë në tërheqje të nderimeve shtetërore.
Për të kuptuar pse ky debat ka shkallëzuar tensionet, një pjesë e rëndësishme e shpjegimit lidhet me mënyrën si UPA-ja perceptohet nga publiku në Ukrainë dhe si akuzohet në Poloni. Shumë ukrainas e shohin UPA-në si një forcë heroike që luftoi për pavarësinë e Ukrainës. Ata e lidhin rolin e saj me periudhën e viteve 1940 dhe 1950, kur, sipas këtij këndvështrimi, ajo u përball me Ushtrinë e Kuqe sovjetike, me Gjermaninë naziste dhe me autoritetet polake.
Pikërisht për këtë arsye, titulli “Heronjtë e Ushtrisë Kryengritëse Ukrainase” konsiderohet nga mbështetësit e saj si një nder i madh në Ukrainë. Ndërsa në Poloni, qasja është krejt ndryshe: Varshava akuzon UPA-në për kryerjen e gjenocidit ndaj polakëve etnikë në rajonin Volhynia gjatë viteve 1943–1945. Në këtë kontekst, UPA-ja paraqitet si përgjegjëse për krime gjatë Luftës së Dytë Botërore, duke e bërë emërtimin e njësive të lidhura me të një çështje të ndjeshme për opinionin publik.
Nawrocki e mbështeti qëndrimin e tij duke iu referuar perceptimit të shumicës së shoqërisë polake për UPA-në. Në një video të publikuar në faqen zyrtare të presidencës, ai tha se “për shumicën dërrmuese të shoqërisë polake, UPA mbetet mbi të gjitha një formacion përgjegjës për krimet brutale të kryera ndaj qytetarëve të Republikës së Polonisë gjatë Luftës së Dytë Botërore”. Këto fjalë e bëjnë të qartë se revokimi i dekoratës lidhet me një vijë të fortë politike dhe publike kundër mënyrës së përkujtimit dhe nderimit të UPA-së në Ukrainë.
Urdhri i Shqiponjës së Bardhë iu dha Zelenskyt në vitin 2023 nga presidenti i atëhershëm polak, Andrzej Duda. Pra, revokimi vjen si një kthesë pas rreth një viti nga koha kur dekorata iu dorëzua, duke reflektuar se mosmarrëveshjet e reja mes dy vendeve kanë prekur drejtpërdrejt simbolikën shtetërore. Në një zhvillim të mëvonshëm, shefi i stafit të Zelenskyt njoftoi të shtunën se po hiqte dorë nga një medalje shtetërore polake, si kundërpërgjigje ndaj vendimit të Nawrockit. Ky veprim nënvizon se konflikti diplomatik është shtrirë edhe në nivelin e nderimeve dhe protokollit shtetëror.
Botuar fillimisht në Koha.net