“Pika e kthjellimit kolektiv” vjen si një reflektim mbi një moment që e ndali Kosovën pothuajse tërësisht. E mërkura e 16 shtatorit e gjeti shumë njerëz të mbledhur në sheshe, ndërsa të tjerë u ngujuan para ekraneve televizive, për të ndjekur transmetimin e aktgjykimit të Gjykatës Speciale. Edhe pse u transmetua nga Haga, në ekran pati plot gabime teknike, duke shtuar ankthin dhe pritjen e publikut për atë që do të shpallej pas thuajse gjashtë vjetësh të procesit.
Në letrën e lexuesit, vëmendja përqendrohet te fakti se, për të pasur një shtet që funksionon, kërkohen institucione dhe veprim i qëndrueshëm. Sipas shkrimit, “kalkulimet e pafundme politike” e dobësojnë vendin, ndërsa qasjet e përsëritura në prag të zgjedhjeve “për kot” krijojnë lodhje kolektive. Në këtë tablo, Kuvendi dhe studiot televizive dalin si hapësira ku forcohen akuza e teori konspiracioni, pavarësisht nga vjen pozicionimi politik. Ideja e ngritur është se, nëse subjektet politike do t’i qaseshin shtetit me ndjenjë përgjegjësie dhe me fuqinë për të vënë në punë mekanizmat që ka në dispozicion, Kosova nuk do të gjendej në rrezikun e një krize që mund të çojë sërish në zgjedhje të reja.
Ngjarja që e përshkon gjithë shkrimin është aktgjykimi ndaj katër ish-udhëheqësve të UÇK-së. Për publikun, mënyra si gjykatësi e hapi arsyetimin e la të kuptohej se vendimi do të ishte dënues, edhe pse në atë moment nuk dihej ende se sa do të ishte kohëzgjatja dhe për cilat pika do të gjendeshin përgjegjës. Teksti nënvizon se kërkesat e Prokurorisë kishin qenë shumë të ashpra, duke e vënë pritjen e publikut përpara një vendimi që pritej të kishte peshë të madhe, sidomos pas shumë vitesh procesesh.
Prokuroria kishte kërkuar dënime prej 45 vjet burgim për secilin prej të akuzuarve. Por trupi gjykues vendosi ndryshe: Hashim Thaçi dhe Jakup Krasniqi u dënuan me 25 vjet; Kadri Veseli me 18 vjet; ndërsa Salih Selimi me 13 vjet burgim. Të katër dënimet lidhen me krime lufte. Në aktakuzë dhe në vendimmarrje bëhet fjalë për ndalim të paligjshëm dhe arbitrar, përkatësisht për arrestimin dhe mbajtjen e të paktën 385 personave në qendra ndalimi në Kosovë dhe në veri të Shqipërisë. Po ashtu, përmendet trajtimi mizor ndaj 49 personave.
Aktgjykimi i Speciales e riktheu në fokus përgjegjësinë institucionale dhe drejtësinë
Ky moment, sipas tekstit, nuk është thjesht një procedurë juridike e mbyllur në sallën e gjykatës. Ai ka ndikim të drejtpërdrejtë te jeta shoqërore dhe te mënyra si njerëzit e përjetojnë të shkuarën, por edhe si e lexojnë të tashmen. Çështja e akuzave dhe vendimeve, me shifra konkrete për numrin e personave të përfshirë në qendra ndalimi—të paktën 385—e bën të qartë se vendimi prek një realitet të gjerë dhe të ndjeshëm. Po ashtu, shifra prej 49 personash të përmendur te trajtimi mizor tregon se akuza nuk lidhet me incidente të izoluara, por me pretendime që gjyqi i ka analizuar gjerësisht në kuadër të procesit.
Në të njëjtën kohë, shkrimi e lidh këtë zhvillim me mënyrën se si funksionon shteti në periudha të tensionuara politike. Në vend që të ketë një hapësirë për të trajtuar energjitë dhe për të menaxhuar përgjegjësitë shtetërore, teksti paralajmëron për përsëritjen e cikleve politike që çojnë në dobësim dhe lodhje. Kur theksi zhvendoset nga institucioni te goditja politike, rrezikohet që vendi të mbetet i bllokuar në qarkullim të pafund të betejave. Pikërisht këtu, aktgjykimi—i shpallur pas thuajse gjashtë vjetësh proces—del si një ngjarje që kërkon vëmendje, jo vetëm për drejtësinë, por edhe për mënyrën se si vendi i menaxhon sfidat pas vendimeve të tilla.
Shkrimi e mbyll idenë se “Pika e kthjellimit kolektiv” nuk është thjesht një slogan, por një nevojë për kthjelltësi: që shoqëria dhe institucionet të mos humbin kohë në kalkulime të brendshme, ndërkohë që proceset e mëdha juridike dhe përgjegjësitë politike kërkojnë trajtim serioz. Në këtë kuadër, aktgjykimi i Speciales më 16 shtator, me dënimet e shqiptuara ndaj Thaçit, Krasniqit, Veselit dhe Selimit, me kërkesat paraprake prej 45 vjetësh për secilin dhe me specifikat e akuzave për arrestime, mbajtje dhe trajtim mizor, shfaqet si një moment që e kërkon të menduarit e qartë. Ndërkohë që publiku e ndoqi transmetimin nga Haga, teksti e kthen fokusin te domosdoshmëria që shteti të veprojë me institucione, jo me cikle politike që rrezikojnë të çojnë sërish në zgjedhje të reja.
Botuar fillimisht në Koha.net