Radha para kasës në vetëshërbim nuk ishte e gjatë. Gruaja që punonte në ndërrim dukej e zellshme dhe e shpejtë, ndërsa unë kisha vetëm një myshteri përpara dhe disa pas. Në atë moment m’u afrua një grua, pak më e re se unë, sikur të mos kishte ndodhur asgjë e veçantë.
Ndërkaq, në atë radhë, një përplasje e vogël rregullash dhe sjelljesh po luhej hapur. Pjesa kyçe nuk ishte vetëm se kush po blinte, por si po hynte. Ajo u shfaq si pa të keq, ndërsa prapa dëgjohej zhurma e turmës dhe një frazë që përsëritej te njerëzit: “Marre të koftë!” Ishte një reagim i menjëhershëm i mbledhur në një shprehje, që zakonisht vjen kur dikush vendos të mos respektojë radhën.
Gazetaria profesionale, siç thuhet shpesh, ka interes publik dhe vlen përtej çdo skene të vogël. Por, në këtë rast, ajo që mbeti në mendje nuk ishte as fjalori i turmës, as qasja ndaj të tjerëve. Mua më tërhoqi vëmendjen fakti që unë vetë, edhe pse e vëreja shkeljen e rregullit të pashkruar, nuk u befasova. Që kur kam filluar të pres radhë për qumësht në fund të viteve shtatëdhjetë, në dyqanin e “Zhitoprometit” te Lakrishtja—kur isha rreth pesë vjeç—hyrjet pa rend kanë qenë pjesë e jetës së përditshme.
Do të mjaftonte të kujtoja mënyrën si funksionon pritja në vende të ndryshme. Pret në aeroport: “nëse je tu u ngutë, pret”—ose s’ke zgjidhje tjetër. Pret për dokumente: “nëse e ke shkurt, të shkohet më shpejt”. Pret për burek: “motër, a bon mu ma shpejt?”. Pret te mjeku: “a bon se jom smutë?”. Pastaj të bëhet pyetja krejt e thjeshtë: çka vlen ajo “logjikë” për të tjerët, kur në fund të fundit rradha është rregull për të gjithë. Në fushën e shëndetit, argumenti është edhe më i fortë: te mjeku nuk vijmë kur jemi shnosh. Pra, dikush që hyri pa rend, e bëri këtë sikur ta kishte të drejtën e vet, duke shpërfillur aktin bazë të komunikimit dhe të pritshmërive të njerëzve pas.
Në gjithë këtë, shembulli që më ka mbetur më rëndë në kujtesë ka qenë një rast shumë konkret, vite më parë. Vajza ime ishte rreth katër vjeçe dhe ne kishim ndërtuar një rutinë të qartë për mëngjesin. Shkonim në supermarketin e afërt, që tashmë nuk ishte “Zhitopromet” dhe as vendi i Lakrishtes. Ia jepja 10 centë, ajo hynte brenda, shkonte te rafti i parë, merrte një lëpirëse dhe pastaj afrohej te kasa për të paguar. E gjitha bëhej vetë, me një ndjenjë që i dukej si pjekuri: i dukej vetja më e madhe.
Për një fëmijë, rregulli nuk është teori—është vëzhgim i përditshëm. Pikërisht aty dukej se çfarë po mësohej, edhe pa fjalë të mëdha: se kur rrihet, rradha respektohet, se pagesa bëhet në vendin e vet, dhe se hyrja pa rend është një formë përçarjeje që të tjerët e ndjejnë. Vajza ime e kuptonte këtë me mënyrën e vet. Ndërsa për të rriturit, ndonjëherë, duket sikur kjo pjesë e thjeshtë e jetës humbet, ose harrohet.
Marre të koftë: radhë që tregon si e kemi shoqërinë
Dy skena, pra, u përplasën në të njëjtën ditë: një shoqëri që nuk po i vjen më marre të hyjë sipas rregullit dhe një djalë me banane që, në mënyrën e vet, na përkujton se ende ka shpresë. Në këtë kundërshtim të vogël mes shkujdesjes dhe kujdesit, mes nxitimit dhe rregullit, mes fjalës së turmës dhe një gjesti që të ndal mendjen, del një mesazh që s’ka nevojë për zbukurime. Njerëzit janë të ndryshëm, sjelljet janë të ndryshme, por radhët—ato të voglat e përditshme—janë matës të thjeshtë për atë se si e kuptojmë respektin.
Ndërsa unë po mendoja këto, radha vazhdonte me zhurmën e zakonshme të dyqanit. Njeri po lëvizte, tjetri po priste, dikush po paguante, dikush po tërhiqej për të rregulluar diçka. E njëjta hapësirë, por dy mënyra të ndryshme për ta parë të përbashkëtën. Dhe pikërisht aty, mes hyrjeve pa rend dhe atyre që presin siç duhet, më mbeti në mendje se “marreja” nuk është fjalë e madhe për t’u thënë—është sjellje që shihet.
Botuar fillimisht në Koha.net