Dy ministra serbë, përkatësisht Snezhana Paunoviq dhe Ivan Daçiq, kanë rikthyer në skenën politike një logjikë etnoterritoriale që i përket drejtpërdrejt “Blut und Boden”. Në këtë mënyrë, Kosova paraqitet si tokë serbe për arsye që lidhen me gjakun, varret dhe monumentet serbe, ndërsa shqiptarët trajtohen si banorë të kushtëzuar. Brenda kësaj qasjeje, me Shqipërinë si “shtet amë”, synohet të krijohet ideja se ndarja e të drejtave dhe e statusit në Kosovë lidhet me përkatësinë etnike, jo me barazinë qytetare.
Argumenti i rikthyer nuk është i ri në kuptimin historik, por është i rëndë në kuptimin moral dhe politik, sepse vendos në qendër një logjikë që e ka ushqyer dhunën. Në aktgjykimet për Kosovën, Tribunali Penal Ndërkombëtar për ish-Jugosllavinë ka konstatuar se kjo logjikë u operacionalizua përmes dhunës dhe terrorit. Sipas këtyre gjetjeve, objektivi ishte dëbimi me forcë i një pjese të konsiderueshme të shqiptarëve, ndryshimi i përbërjes etnike dhe sigurimi i vazhdimit të kontrollit serb mbi Kosovën.
Rrëfimi nis me një moment bisedor: “Imagjino sikur të kishte ndodhur në Gjermani më 1972…”. Kështu filloi fjalia e një diplomati me të cilin autori ka diskutuar deklaratën, tashmë të njohur gjerësisht, të ministres Snezhana Paunoviq. Ajo deklaroi në mbështetje të spastrimit etnik të shqiptarëve. Në këtë pikë, ndërprerja e fjalisë nuk është rastësi, por tregon se vazhdimi do të hapte krahasime shumë të vështira dhe të papërshtatshme për t’u bërë.
Ndërprerja, në atë komunikim, u shpjegua si një formë e vetëpërmbajtjes evropiane. Ideja ishte që nëse fjalia do të vazhdonte, do të përfundonte në një analogji ku një ministre do të shprehte keqardhje pse spastrimi nuk u krye plotësisht, edhe pse ishte 27 vjet pas luftës. Por autori vë në dukje se një krahasim i tillë do të ishte i papërpjesëtueshëm: analogjia me Holokaustin nuk do të mund të qëndronte për përmasën, mekanizmin apo natyrën e krimit. Ajo, megjithatë, do të mund të prekej vetëm te pyetja politike që lidhet me atë se si funksionon demokracia pas një konflikti.
Çfarë ndodh në demokracinë e pasluftës kur një ministër mbron dëbimin
Pyetja që mbetet e hapur është politike dhe lidhet me një parim bazë të shoqërive demokratike. Si do të dukej një vend pas luftës, nëse një ministre do të paraqiste dëbimin e një popullsie si politikë që duhet zbatuar? Në Evropën e pas Luftës së Dytë Botërore, sidomos në vitet tetëdhjetë, është e vështirë të identifikohet një rast i krahasueshëm ku një ministër i zgjedhur në garë shumëpartiake të shprehte keqardhje që spastrimi etnik nuk u realizua deri në fund.
Edhe më pak e pritshme do të ishte kjo në një vend si Gjermania, një shoqëri që ka qenë në ballafaqim të vazhdueshëm me të kaluarën e saj. Në atë kontekst, procesi i përballjes me krimet ka formuar standarde politike dhe morale që nuk lënë vend për justifikime apo për keqardhje të stilit “nuk u krye plotësisht”. Pikërisht prandaj, deklaratat e tilla, kur shoqërohen me rikthim të logjikës etnoterritoriale, shfaqin jo vetëm një qëndrim ndaj së shkuarës, por edhe një sinjal për të ardhmen.
Në këtë mënyrë, rasti i Paunoviq dhe përputhja e narrativës me qasjen politike të Daçiq shfaq një linjë të qartë: Kosovës i shenjohet një rol në logjikën e “Blut und Boden”, ndërsa shqiptarët vendosen në pozita të kushtëzuara. Aktgjykimet e Tribunali Penal Ndërkombëtar për ish-Jugosllavinë e kanë dokumentuar se si një logjikë e tillë u shndërrua në dhunë, terror dhe dëbim me forcë. Prandaj, kur në debat publik shfaqen deklarime që i afrohen këtij ideimi, problemi nuk mbetet vetëm tek retorika; ai prek drejtpërdrejt standardet e demokracisë dhe trajtimit të së kaluarës në Evropë.
Botuar fillimisht në Koha.net
