Një parashikim i publikuar 66 vjet më parë po qarkullon sërish në rrjetet sociale, pasi data që përmend po bie shumë shpejt: 13 Nëntor 2026. Postimet online po e lidhin atë ditë me idenë se njerëzimi mund të hyjë në një pikë kritike, teksa i referohen modelit të paraqitur në studimin origjinal.
Studimi në fjalë është publikuar në nëntor të vitit 1960, në revistën shkencore “Science”. Arsyeja pse po tërheq vëmendjen tani është pikërisht data e përmendur në përmbajtjen e modelit: 13 Nëntor 2026. Në publikimin e kohës, parashikimi dilte nga mënyra se si rritja e pakontrolluar e popullsisë së botës do ta çonte sistemin njerëzor drejt një kufiri që do ta bënte të vështirë menaxhimin e mëtejshëm.
Autorët e studimit ishin fiziçisti dhe specialisti i kibernetikës Heinz von Foerster, së bashku me studiueset dhe studiuesit nga Universiteti i Illinois: Patricia Mora dhe Lawrence Amiot. Që në atë kohë, puna e tyre u përqendrua te një model që përpiqej të tregonte se si dinamikat e rritjes demografike mund të ndikojnë mbi të ardhmen e shoqërisë në një afat të gjatë.
Modeli i paraqitur në vitin 1960, sipas përshkrimeve që po qarkullojnë tani, theksonte se nëse rritja e popullsisë do të vazhdonte pa kufij dhe pa masa rregulluese, bota do të përballej me një moment të vlerësuar si kritik. Kjo është arsyeja pse, kur data 13 Nëntor 2026 u riciklua në postime në internet, ajo u shndërrua në një ngjarje të madhe interpretimi publik, duke u paraqitur nga shumë përdorues si “fund i botës”.
Megjithatë, ajo që po i mban në qendër të vëmendjes këtë rast është fakti se kemi të bëjmë me një studim shkencor të vjetër, i cili tani po “ringjallet” nga interneti pikërisht përmes një elementi të vetëm: datës. Në rrjet, e njëjta pjesë e informacionit po përdoret për të tërhequr kureshtjen, ndërsa teksti i plotë i studimit lidhet me idenë e një pragu kritik të lidhur me presionin demografik.
13 Nëntor 2026: një datë e studimit të vitit 1960 që po rikthehet
Rikthimi i këtij tregimi tregon edhe si funksionon sot përhapja e informacionit: një artikull i botuar në “Science” në nëntor 1960, me autorë si Heinz von Foerster, Patricia Mora dhe Lawrence Amiot, po merr jetë të re online pasi një shifër e vetme po shfaqet vazhdimisht në postime. Ajo ditë, 13 Nëntor 2026, po trajtohet si pikë kulmore në disa postime, duke e vendosur publikun përballë një pyetjeje të thjeshtë, por ngacmuese: çfarë nënkuptonte modeli i atëhershëm dhe pse data u kthye në qendër?
Studimi i kohës, sipas përshkrimeve që po shpërndahen, e lidhte skenarin me pasojat e rritjes së pakontrolluar të popullsisë. Në vend që të fliste për një “ngjarje të menjëhershme”, modeli synonte të tregonte një evolucion drejt një momenti kritik në një hark kohor të paracaktuar. Për këtë arsye, edhe pse në rrjet po përdoren formulime dramatike, thelbi i rikthimit lidhet me punën kërkimore dhe me datën që u përmend brenda saj.
Ndërsa 13 Nëntor 2026 afrohet, diskutimet online do të vijojnë të marrin forma të ndryshme, por një fakt mbetet i qartë: studimi u botua në nëntor 1960 në “Science”, u hartua nga Heinz von Foerster, Patricia Mora dhe Lawrence Amiot, dhe përmbante një model që e vendoste njerëzimin përballë një pike kritike në një datë të caktuar. Kjo është arsyeja pse, edhe pas 66 vjetësh, ajo ditë vazhdon të tërheqë vëmendjen e përdoruesve.
Botuar fillimisht në Albeu