Kur bie mbrëmja mbi Prishtinë, në korridoret e Pallatit të Rinisë vazhdojnë të dëgjohen hapa, biseda dhe zhurma e faqeve që shfletohen. Njerëzit hyjnë e dalin me qese në duar, me libra të rinj dhe me lista leximesh të përgatitura paraprakisht. Disa largohet të kënaqur, të tjerë me ndonjë mungesë a edhe me një pakënaqësi, por shumica ndajnë të njëjtën ndjesi: Panairi nuk është thjesht një event i zakonshëm, por një ritual kulturor që e ka ruajtur vlerën e vet edhe kur koha ka ndryshuar.
Edicioni i sivjetmë mbyllet sot, e diel, dhe për këtë pesëditësh qarkullimi i vizitorëve është i fortë. Në kushte ideale, Panairin e vizitojnë rreth 30 mijë persona. Megjithatë, ka edhe një tjetër kategori njerëzish: ata për të cilët Panairi i Librit nuk shihet si festë dhe as si ritual, por thjesht si një hapësirë ku hyhet për të kaluar kohë ose për ta parë nga afër pa e lidhur me leximin.
Një pjesë e veçantë e atmosferës nis shumë përpara se të hapen dyert e Pallatit të Rinisë. Magjia e Panairit përhapej nëpër rrugët e kryeqytetit përmes pankartave dhe shenjave që paralajmëronin ardhjen e festës. Posterët e vendosur në vende të dukshme e bënin librin pjesë të peizazhit urban për disa ditë, duke e afruar temën edhe për ata që zakonisht nuk e ndjekin nga afër aktivitetin. Kjo fazë e hershme duket si një kujtesë se, pavarësisht transformimeve të kohës, ekziston ende një pesëditësh në vit kur libri merr qendrën e vëmendjes.
Kur hapat afrojnë drejt ndërtesës ikonike, ndjesia bëhet më e prekshme. Shkallët shumëngjyrëshe që ngjiten drejt platesë mbajnë emrat e shtëpive botuese. Ato funksionojnë si një korridor simbolik: të çojnë drejt një hapësire librash ku bashkohen interesa të ndryshme, botime të ndryshme dhe, në njëfarë mënyre, qytete e lexues nga gjithë hapësira shqiptare në një vend. Në këtë moment, vizitorët ndalen, fotografojnë dhe lexojnë emrat e shtëpive botuese si një lloj orientimi, ndërsa fëmijët i ngjisin shkallët me kureshtje, duke e kthyer ardhjen në panair edhe në një përvojë të gjallë.
Megjithatë, mes pritjes që krijon hyrja dhe emocioneve që mbledh vetë ndërtesa, bie në sy edhe një kontrast. Panairi shfaqet si vend takimi për adhuruesit e librit, por në të njëjtën kohë mban edhe elemente të festës që “veniten” me kalimin e ditëve. Ndërkohë që disa e afrojnë ditën me libra dhe planifikim, të tjerë e përjetojnë si një kulm sezonal që zhduket po aq shpejt sa vjen, duke mos e kthyer gjithmonë leximin në zakon të përditshëm.
Adhurimi për librin përballë festës që venitet
Gjatë ditëve të panairit, korridoret e Pallatit të Rinisë kthehen në një pikë reference për kulturën. Njerëzit kërkojnë tituj të veçantë, bëjnë krahasime, bisedojnë me të afërm e miq dhe marrin udhë drejt stendave që u interesojnë. Aktiviteti nuk kufizohet vetëm te blerja e librave; shpesh shoqërohet me kuriozitet për autorë, botime dhe seri të reja. Disa dalin me qese në duar, por edhe me listat e premtuara për lexim. Kjo energji e përbashkët krijon një përshtypje se Panairi po i mban gjallë lidhjet mes komunitetit të lexuesve dhe ofertës kulturore që ofrohet në ditët e tij.
Rrjedha e ngjarjes tregon edhe anën tjetër të realitetit. Për dikë, mungesat në stenda, pritjet që nuk përmbushen plotësisht apo përvoja të ndryshme mund të lënë një gjurmë. Për të tjerët, zgjatja vetëm pesë ditë e eventit e bën atë të duket si një ishull i shkurtër në kalendarin e përditshëm. Por pavarësisht qasjeve të ndryshme, fakti që Panairi i Librit kthehet çdo vit, e bën atë një traditë që vazhdon të flasë për interesin e publikut dhe për rolin e librit në jetën kulturore të qytetit.
Ndërsa edicioni i sivjetmë i afrohet fundit dhe mbyllet sot, e diel, Prishtina mban ende gjurmën e kësaj pesëditëshi: biseda, shfletime, qese me libra dhe një ritëm që nuk shkon vetëm me orarin e ditëve të festës. Në fund, Panairi mbetet një hapësirë ku libri kërkon të gjejë vend, edhe kur rreth e qark dominon zhurma e zakonshme e kohës.
Botuar fillimisht në Koha.net