Harta e botës që përdoret prej shekujsh nuk i paraqet gjithmonë saktë dimensionet reale të kontinenteve. Ky problem ka qenë në qendër të debateve të gjata në fushën e hartografisë, por tashmë ai po merr një përgjigje më konkrete: Kombet e Bashkuara kanë bërë thirrje që harta dominuese e botës të zëvendësohet me një variant që pasqyron më mirë madhësinë reale të sipërfaqeve tokësore, sidomos të Afrikës.
Rezoluta “Correct the Map”, e miratuar nga Asambleja e Përgjithshme, synon të korrigjojë mospërputhjet që vijnë nga projeksioni Mercator. Në këtë model, kontinenti afrikan shfaqet me përmasa shumë afër atyre të Grenlandës, ndërkohë që në realitet Afrika është rreth 14 herë më e madhe. Kjo është pikërisht çështja që OKB kërkon të zgjidhë me kalimin në një hartë që i paraqet më saktë sipërfaqet.
Në këtë kuadër, OKB ka miratuar hartën Equal Earth. Ideja e saj është që të paraqesë më drejt përmasat e kontinenteve dhe të zvogëlojë efektet deformuese që shfaqen kur një sferë si Toka projektohet në një drejtkëndësh të sheshtë. Për vite të tëra janë bërë përpjekje për të gjetur zgjidhje të ndryshme grafike, por çdo metodë vjen me avantazhe dhe kufizime të veta, duke ndryshuar se çfarë ruhet dhe çfarë shtrembërohet.
Equal Earth synon përmasa më reale, por Mercator ka ende ndikim
Harta Mercator është një nga modelet më të njohura dhe ekziston që nga shekulli XVI. Ajo është krijuar në vitin 1569 nga kartografi flamand Gerardus Mercator dhe ka pasur një rol të rëndësishëm për lundrimin në oqeane. Qëllimi kryesor i Mercator-it ishte të ndihmonte marinarët evropianë të orientoheshin, duke e bërë të dukshme një vijë të drejtë në hartë si vijë e drejtë edhe në realitet, nëse do ta ndiqje atë sipas drejtimit të busullës.
Për ta ruajtur këtë logjikë në një hartë të sheshtë, Mercator-i bën një kompromis të qartë: ndërsa vijat e gjatësisë dhe gjerësisë gjeografike afrohen drejt poleve, ato largohen gjithnjë e më shumë. Si rezultat, deformimi i sipërfaqeve shfaqet në mënyrë të pabarabartë. Vendet pranë ekuatorit duken më të vogla nga ç’janë në të vërtetë, ndërsa zonat pranë poleve paraqiten të zmadhuara. Ky deformim vjen nga fakti se nuk është e mundur të paraqitet në mënyrë perfekte sipërfaqja e një globi në një plan dydimensional.
Pavarësisht kritikave, Mercator ka mbetur bazë e shumë hartave që shihen sot në shkolla, në televizion dhe në internet, përfshirë Google Maps. Kritikët thonë se paraqitja e disa vendeve si më të vogla dhe e të tjerave si më të mëdha mund të krijojë edhe një efekt psikologjik. Për pasojë, ekziston rreziku që njerëzit t’i shohin gjërat “më të mëdha” si më të rëndësishme. Në këtë debat përmendet edhe argumenti se hartat ndikojnë në mënyrën se si rajonet perceptohen politikisht dhe ekonomikisht, duke bërë që pasuritë, popullsia dhe mundësitë për investime të duken më pak domethënëse.
Ndryshe nga Mercator, harta Equal Earth synon të paraqesë sipërfaqet tokësore në mënyrë më të drejtë dhe më të saktë. Equal Earth u zhvillua nga një ekip kartografësh në vitin 2018, me synimin për të paraqitur më saktë madhësinë dhe formën e sipërfaqeve tokësore. Si hap i parë, ajo u miratua fillimisht nga 54 anëtarë të Bashkimit Afrikan dhe më pas u miratua edhe nga OKB. Por, për të arritur këtë qasje, Equal Earth sakrifikon vijat e drejta që e bënin Mercator-in ideal për navigim. Po ashtu, nuk mund të përdoret për të matur distancën reale midis vendeve të ndryshme në mënyrë të saktë. Në praktikë, ruajtja njëkohësisht e sipërfaqes, formës, distancës dhe drejtimit nuk është e mundur pa krijuar të tjera deformime.
Një tjetër projeksion i njohur është harta Peters, e lidhur edhe me emrin e Arno Peters. Ajo u krijua nga historiani gjerman në fillim të viteve 1970, mbi bazën e një projeksioni të përshkruar fillimisht nga kartografi skocez James Gall në vitin 1855. Peters-i synon të paraqesë më drejt përmasat, por shtrembëron formën. Në këtë model, rajonet polare shfaqen të ngjeshura, ndërsa zonat pranë ekuatorit duken të zgjatura. Objektivi kryesor është të zgjidhet problemi i krahasimit të përmasave, duke dhënë një ide më të drejtë për madhësinë relative të sipërfaqeve tokësore, ndërkohë që ruhen vijat e drejta të gjatësisë dhe gjerësisë gjeografike. Megjithatë, format e kontinenteve deformohen ndjeshëm dhe vijat e drejta të hartës nuk përfaqësojnë drejtime të pandryshueshme sipas busullës, ndaj nuk është e përshtatshme për navigim.
Botuar fillimisht në Telegrafi
