Abbas Kiarostami rikthehet edhe një herë me një tregim të thjeshtë në pamje, por të ngarkuar emocionalisht, te filmi i parë i trilogjisë së Kokerit, “Ku është shtëpia e shokut?” (Khāne-ye dust kojāst). Në qendër të kësaj odiseje njëditore është Ahmed, i cili niset për të gjetur shtëpinë e shokut të tij. Lëvizja e tij nuk vjen nga aventurierizmi, por nga një përgjegjësi morale që e shtyn të sfidojë rregullat e botës së të rriturve, ku çdo gjë duket e ngurtë dhe e paracaktuar.
Filmi nis në një klasë fshati. Mësimi përkufizohet që në momentet e para nga disiplinimi i zakonshëm i rutinës shkollore. Një mësues e nis orën me qortim për “poteren e fëmijëve” që s’është aty. Ai u përsërit nxënësve se çfarë duhet të bëjnë edhe kur ai nuk ndodhet në klasë. Në këtë botë, pritshmëria kryesore është bindja: fëmijët duhet të ndjekin rregullat pa pyetur shumë, pa kërkuar shpjegime të gjata dhe pa dalë nga korniza e caktuar.
Qortimi e shoqëron edhe mënyrën si zhvillohet komunikimi në klasë. “Flisni vetëm kur ju flas”, u thotë mësuesi njomakëve ndërkohë që fillon të kontrollojë detyrat e shtëpisë. Në këtë pikë zbulohet edhe detaji që do ta nxisë gjithë rrjedhën e historisë. Mohammedi, shoku i bankës së Ahmedit, ka bërë detyrat në një fletë dhe jo në fletore. Kjo sjell qortimin e mësuesit dhe e kthen në problem të madh një çështje që, në sytë e fëmijëve, duket shumë më e vogël.
Mësuesi, megjithatë, nuk paraqitet si dikush që kërkon ta poshtërojë nxënësin. Përballë lotëve të Mohammedit, ai nuk ka qëllim të keq. Por këmbëngulja e tij është e njëjtë: të imponojë logjikën e rregullave dhe mënyrën “korrekte” se si duhet t’i bëjnë detyrat e shtëpisë. Në film, teksa Ahmed shikon situatën dhe kupton peshën që rregullat ia vendosin fëmijës, lind edhe ideja e përgjegjësisë që do ta ndjekë në udhëtim. E gjithë historia nis të marrë formën e një detyre morale që nuk zgjidhet thjesht brenda klasës.
Një fëmijë nis kërkimin e “shtëpisë së shokut” nga detyrimi për drejtësinë
Ahmed e ka pranë shoqërinë e bankës me Mohammedin, dhe detaji i detyrave të bëra “gabim” nuk mbetet vetëm në kuadër të qortimit shkollor. Filmi e trajton këtë si një nyje që tërheq më tej. Në skenat e para, Kiarostami krijon kontrast të qartë mes dy botëve: të rriturit duket se janë të zhytur në rutina, zakone dhe procedura, ndërsa bota e fëmijës vjen si më e hapur, më e ndjeshme ndaj tjetrit dhe më e lidhur me nevojën për ta rregulluar çështjen në mënyrë të drejtë. Kjo nuk shfaqet si akuzë, por si vëzhgim i thjeshtë i kufizimeve të mënyrës si funksionon autoriteti.
Qortimi për detyrat përmbyllet me një mesazh që e bën të qartë se fletorja “është metodike” dhe përfaqëson disiplinën që duhet të shoqërojë fëmijët kudo. Për mësuesin, fakti që detyrat janë bërë në një fletë të thjeshtë është i papranueshëm. Dhe, pikërisht nga ky “papranueshmëri” e madhe, situata kalon përtej klasës. Kështu, Ahmed udhëton për të gjetur shtëpinë e shokut të tij, duke u nisur nga ideja se duhet ta mbyllë përgjegjësinë që i është krijuar. Ai nuk kërkon thjesht vendndodhje; kërkon të vendosë rendin e duhur për diçka që e ka prekur emocionalisht.
Në mënyrën si ndërtohet ngjarja, filmi i Kiarostamit nuk e kthen udhëtimin në një histori spektakolare, por në një rrjedhë që shpaloset hap pas hapi. Është një odise njëditore: Ahmed del në terren, përballet me situata të ndryshme dhe vazhdon kërkimin e “shtëpisë së shokut” derisa të ketë kuptuar se çfarë do të thotë në praktikë përgjegjësia morale që të rriturit e shpërfillin kur bëhet fjalë për zellin e dëgjimit. Filmi ruan një ton të çiltër, duke u fokusuar te mënyra se si një fëmijë e mban premtimin dhe si rregullat e të rriturve mund të mos mjaftojnë për të mbështetur vërtet një brengë të vogël, por të madhe për të.
“Ku është shtëpia e shokut?” nëpërmjet rrëfimit të Ahmedit e vendos përgjegjësinë morale në qendër të udhëtimit. Filmi tregon se, edhe kur të rriturit japin udhëzime, tregojnë histori dhe këshilla, mungon shpesh një element: dëgjimi i vërtetë i brengës së fëmijës dhe ofrimi i ndihmës. Kiarostami nuk e ndërton mesazhin si gjykim; e bën përmes vëzhgimit. Ndërkohë, rruga e Ahmedit shndërrohet në një kërkim konkret dhe simbolik, ku “shtëpia e shokut” është më shumë se një adresë: është prova se sa e rëndësishme është të veprosh për tjetrin kur rregullat e botës të lënë pa zgjidhje.
Botuar fillimisht në Koha.net