Dy vëllime të reja me poezi të Zize Pepshit, “Më janë përzier atdhetë” dhe “Edhe vdekja, turpërohet nga dashuria”, u promovuan të mërkurën në Prishtinë, më 23 shtator 2026. Botimi i këtyre librave është bërë nga Shtëpia Botuese “Faik Konica”, në Prishtinë, në vitin 2021. Promovimi solli në vëmendje dy pjesë të së njëjtës botë krijuese, ku përvoja në mërgim, mallin për atdheun dhe dashurinë e mbajtur gjallë kthehen në bosht të vargut poetik.
Sipas mënyrës si janë ndërtuar dy vëllimet, ato shfaqen si një mozaik më i gjerë që prek jetën reale të poeteshës. Në fokus është rrugëtimi i një gruaje shqiptare që pjesën më të madhe të jetës së saj e ka kaluar larg vendlindjes. Në të njëjtën kohë, libri e paraqet punën e saj të përditshme, angazhimin për të rritur dy fëmijë dhe faktin se arrin të shkruajë poezi, duke i dhënë formë përvojës së saj në tekst letrar.
“Më janë përzier atdhetë” dhe “Edhe vdekja, turpërohet nga dashuria” plotësojnë njëri-tjetrin në temat që prekin. Vëllimi i parë e çon lexuesin më afër atdheut dhe përgjegjësisë shoqërore që bart kujtesa. Ndërsa vëllimi i dytë e afron më shumë me botën e dashurisë dhe me një mungesë që shënon kohën: mungesën e bashkëshortit, Muhamet Pepshi. Në këtë mënyrë, të dy librat krijojnë një urë mes ndjenjës së përkatësisë dhe ndjenjës së dashurisë që vazhdon edhe kur jeta fizike ndërpritet.
Atdheu dhe dashuria: dy fillesa që i mbajnë të lidhura poezitë
Vet titulli i vëllimit të parë, “Më janë përzier atdhetë”, e shpjegon që në fillim gjendjen shpirtërore të autores. Fjala “Atdheu” në këtë varg nuk shfaqet thjesht si nostalgji e largët, por si një gjendje mendore: ajo është e mbetur mes vendlindjes dhe jetës në mërgim. Në këtë kuptim, atdheu merr formë si kujtim i fëmijërisë dhe i njerëzve që kanë jetuar në atë botë, prandaj i bëhet i pranishëm poeteshës “kudo” në varg. Ndjenja e tillë e përshkon pjesën e parë të librit, ku poezitë mbajnë motivin e mërgimit, përkushtimet si për familjarë ashtu edhe për figura historike, si dhe një cikël që prek hapësirën shqiptare; në fund dalin edhe poezi satirike. Vetë ndarja e librit në gjashtë njësi ciklike shërben si përpjekje për ta ndërtuar sa më mirë mozaikun e tërësisë tematike.
Në poezinë e Zize Pepshit, atdheu nuk mbetet vetëm një ndjenjë dekorative. Ai shfaqet si kujtim personal që merr dimension më të gjerë, duke u lidhur me zhvillime socio-kulturore. Për këtë arsye, vargu nuk kufizohet te stolisja estetike; ai kthehet në dëshmi poetike. Ndodhitë dhe përjetimet e përgjithshme paraqiten si përvoja që kanë ndodhur “vërtet” në jetën e autores, duke e bërë poezinë të lexohet si rrëfim i brendshëm.
Edhe vëllimi i dytë ka qasje të veçantë. Në poezinë “Edhe koha”, ora “ngrin”, koha “vjetrohet”, ndërsa dita dhe nata ndërrojnë vendet. Në këtë mënyrë, mërgimi nuk shfaqet vetëm si distancë gjeografike; ai duket si gjendje shpirtërore: plot mungesa, boshllëk dhe një ndjenjë që e rëndon kohën. Po aty ku ritmi i zakonshëm i kohës prishet, kujtimet dhe malli për atdheun marrin peshë më të madhe. Poetika e këtij libri lidhet ngushtë me procesin krijues: një situatë konkrete, një kujtim i veçantë ose një ndjenjë nisin vargun, i cili pastaj shndërrohet në varg dhe figurë poetike. Kjo lidhje mes jetës në mërgim dhe krijimit artistik del qartë në të dy vëllimet.
Në pjesën e parë të librit “Më janë përzier atdhetë”, një vend i veçantë zë figura e Presidentit Ibrahim Rugova. Në poezitë “Pavdeksia” dhe “Urtakut trim”, Rugova shfaqet si simbol i një kohe, i një vizioni dhe i një ideali kombëtar. Me këtë rast, poeteshës i intereson ta vendosë atë në hapësirën mes historisë dhe mitit poetik. Në poezinë “Urtakut trim”, vargjet ndërtojnë një figurë të idealizuar të Rugovës, me shprehje si “Burrë i madh i Dardanisë”, “Profet i politikëbërjes”, “Diplomat i përkryer”, “Urtak e trim i Kosovës dardane”. Në këtë mënyrë, figura historike kalon në emocionin poetik të autores dhe fiton dimension epik e simbolik. Në të dyja rastet, poezitë nuk synojnë thjesht përshkrim të personalitetit të tij; përkundrazi, ruajnë portretin përmes kujtesës, me synimin që koha të mos i fshijë gjurmët e atyre personaliteteve që kanë lënë ndikim në kujtesën kolektive.
Ndërsa nëse libri i parë e ka më të theksuar dimensionin patriotik, libri i dytë “Edhe vdekja, turpërohet nga dashuria” i afrohet më shumë poezisë lirike. Dashuria, në konceptin poetik të këtij vëllimi, shërben si mënyrë për ta kuptuar më mirë jetën. Në poezitë e këtij vëllimi, mungesa, malli dhe kujtesa dalin si temat bosht. Edhe pse shihet përpjekja që dashuria të mbijetojë përtej kohës së ikjes, poetesha arrin ta ndërtojë vargun me vlerë universale. Vet titulli i librit është metaforë: “Vdekja përballet me dashurinë dhe, në këtë përballje, është vdekja ajo që turpërohet”, një përkufizim që e nxjerr dashurinë jashtë kufijve të jetës fizike. Në këtë vëllim, vargu vjen me ndjeshmëri, duke e bërë përvojën emocionale më të gjerë se rrëfimi i thjeshtë dhe duke e lidhur dashurinë me kohën, kujtesën dhe përjetimin e mallit.
Botuar fillimisht në Bota Sot