1 qershori 2026 shënon saktësisht tre vjet nga sulmet e rënda gjatë trazirave në veri të Kosovës, ku u lënduan edhe ushtarë të misionit të NATO-s në kuadër të KFOR-it. Në atë periudhë, ekstremistët serbë kryen sulme që sollën dëmtime të shumta trupore për pjesëtarët e misionit, ndërsa sipas informacioneve të raportuara në atë kohë, njërit prej ushtarëve i është amputuar këmba.
Rrethanat e asaj ngjarjeje u pasuan, brenda pak muajsh, edhe nga një akt tjetër i rëndë. Sulmi në Banjskë, i lidhur me organizim nga Serbia dhe strukturat e saj në Kosovë, u cilësua si terrorist edhe nga Josep Borrell, ish-përfaqësues i Lartë i BE-së për politikë të jashtme dhe siguri. Edhe pse pas të lëndimeve të afro 100 ushtarëve, NATO-ja ka shprehur dënimin e sulmeve, kërkesa për veprim më të vendosur ndaj përgjegjësve mbetet në rend të ditës.
Kolonat e tensionit në veri nuk u krijuan brenda ditës. Dy sulmet që në NATO u përshkruan si “eskalimi më i madh i situatës në disa vjet të fundit” erdhën pas bllokadave të vazhdueshme të rrugëve, të mbajtura në pjesën veriore të Kosovës nga strukturat paralele. Këto veprime, sipas skenarit të shpjeguar, pa dyshim kishin ndihmën e Serbisë. Tolerimi i barrikadave, në këtë logjikë, ndikoi që strukturat ekstreme serbe të ndiheshin të inkurajuara për të përshkallëzuar situatën më tej.
Në këtë drejtim, u ngrit edhe çështja e reagimit politik. Mungesa e përgjigjes adekuate ndaj Beogradit, në periudhën kur tensionet po rriteshin, u pa si faktor që çoi në përkeqësim të mëtejshëm të situatës. Në kontekstin e diskutimeve politike, theksi u vu te mënyra se si u shpërnda përgjegjësia për rritjen e tensioneve. Brukseli, në veçanti Bashkimi Evropian, përgjegjësinë kryesore ia atribuoi Qeverisë së Kosovës, duke argumentuar se veprimet që u ndërmorën kishin karakter të njëanshëm dhe të pakoordinuar, duke sjellë kështu rritje të tensioneve.
Në këtë kuadër, Kosovën e përfshiu një gjendje presioni institucional, ku diskutohej ndërhyrja e faktorëve të jashtëm dhe menaxhimi i situatës. Por, pavarësisht debateve politike mbi interpretimet dhe përgjegjësitë, një element mbetet i pakontestueshëm: ushtarët e NATO-s dhe misioni në terren nuk duhet të trajtohen si pjesë e një loje politike, ku vendimet dhe mosveprimet në nivele të ndryshme ndikojnë direkt te siguria e njerëzve që shërbejnë në terren.
NATO duhet të kërkojë seriozisht përgjegjësi për sulmet
Tri vite pas sulmeve, çështja qendrore është bashkëpunimi i kërkuar për dënimin e kryesve. Ndërsa NATO-ja ka dënuar lëndimin e afro 100 ushtarëve të saj në veri të Kosovës, pretendimi që shtrohet është se Serbia nuk ka bashkëpunuar sa duhet për identifikimin dhe ndjekjen penale të përgjegjësve. Për më tepër, theksohet se misioni i NATO-s nuk duhet të shndërrohet në viktimë të kalkulimeve politike, që mund të zhvillohen në Bruksel, Paris, Romë, Budapest ose në qendra të tjera vendimmarrjeje. Ushtarët në terren, që e kryejnë detyrën e tyre për siguri, nuk duhet të mbajnë pasojat e vendimeve që nuk i shkojnë drejt e trajtimit të rrezikut dhe përgjegjësive.
Kjo temë është ngritur pikërisht në momentin kur shënohet përvjetori i ngjarjes së parë të rëndë në veri. Pas lëndimeve të rënda dhe veçanërisht pas sulmit të mëvonshëm në Banjskë, insistimi është që përgjegjësit të mos mbeten në hije dhe të mos mbulohet realiteti i rritjes së tensioneve nga narrativa të kundërta politike. Në qendër mbetet kërkesa që veprimet konkrete të pasojnë deklaratat, dhe që dënimi i autorëve të sulmeve të mos vonohet për arsye që lidhen me kalkulime në nivelet diplomatike.
Botuar fillimisht në Koha.net