Nga mesi i Marsit deri te sinjalet që nuk mbërritën më në Tokë: NASA ka njoftuar zyrtarisht se një nga sondat e saj pranë Planetit të Kuq, MAVEN, është tashmë “e parikuperueshme”. Sonda humbi kontaktin pas vëzhgimeve të objektit ndëryjor 3I/ATLAS, i cili sipas agjencisë amerikane është klasifikuar si kometë. Mungesa e të dhënave e bëri të pamundur vazhdimin e funksioneve shkencore, ndërsa bordi i rishikimit arriti në përfundimin se kthimi i sondës në gjendje pune nuk është më i realizueshëm.
Njoftimi i NASA-s sqaroi se anija kozmike MAVEN nuk po kryente më funksione shkencore dhe nuk po dërgonte të dhëna drejt Tokës. Kjo situatë erdhi disa muaj pasi sonda nisi të rrotullohej në mënyrë të pazakontë gjatë orbitimit rreth Marsit. Sipas agjencisë, sinjali i fundit nga MAVEN u regjistrua më 6 dhjetor, pasi sonda kaloi pas Planetit të Kuq. Pas këtij momenti, komunikimi nuk u rikthye më.
Objekti 3I/ATLAS dhe fatkeqësia e komunikimit me MAVEN
MAVEN kishte qenë në orbitë rreth Marsit që nga viti 2014 dhe, përveç studimeve të atmosferës së planetit, shërbente edhe si lidhje komunikimi për roverët që eksplorojnë sipërfaqen marsiane. Pikërisht ky rol e bënte ndërprerjen e komunikimit veçanërisht të ndjeshme për misionet që varen nga transmetimet e rregullta. Problemet, sipas NASA-s, nisën pas vëzhgimeve të objektit 3I/ATLAS. Agjencia tha se ky objekt u shfaq gjatë një periudhe kur sonda po punonte për të analizuar rrethana rreth kalimit pranë Marsit.
Në tetor, MAVEN ishte rreth 18 milionë milje larg objektit 3I/ATLAS kur realizoi disa fotografi gjatë kalimit të tij pranë Marsit. Imazhet nuk u pritën mirë për cilësinë, duke nxitur reagime dhe spekulime në rrjetet sociale për natyrën e objektit. Në këtë kontekst, edhe fakti që pas një kohe u raportua rrotullim i pazakontë i sondës, i dha hapësirë dyshimeve publike se çfarë mund të ketë ndodhur me sistemet teknike të MAVEN.
Në njoftimin e NASA-s, ende nuk është dhënë një shpjegim i plotë për arsyen që sonda 583 milionë dollarëshe nisi të rrotullohej me shpejtësi të madhe. Shkencëtarët besojnë se ky anomali mund të ketë shkaktuar shkarkimin e baterive dhe ndërprerjen e sistemit të komunikimit. Megjithatë, hetimet paraprake nuk kanë përcaktuar ende shkakun kryesor të problemeve teknike. NASA shton se, edhe pse MAVEN kishte pasur më parë disa shqetësime të vogla, kjo ishte hera e parë në më shumë se një dekadë që një defekt e nxori plotësisht jashtë funksionit dhe ndikoi në orbitën e saj.
Pasi u humb kontakti, në rrjetet sociale u përhapën teori se ndërprerja e komunikimit mund të ketë lidhje me kalimin e 3I/ATLAS pranë Tokës. Megjithatë, deri më tani nuk ka prova që problemet e sondës të jenë shkaktuar nga vetë objekti ndëryjor. Në krah të këtyre sqarimeve, NASA dhe Agjencia Evropiane e Hapësirës kanë deklaruar se 3I/ATLAS është një kometë e rrallë me përbërje kimike të pazakontë, e cila po kalonte rastësisht përmes sistemit tonë diellor. Sipas tyre, në këtë objekt nuk ka shenja jete apo teknologjie.
Debati nuk u mbyll këtu. Profesori i Harvardit, Avi Loeb, ka ngritur pikëpyetje rreth disa anomalive që lidhen me 3I/ATLAS, duke mos e përjashtuar plotësisht mundësinë që objekti të ketë origjinë jo natyrore. Loeb ka theksuar se objekti ka lëshuar sasi të pazakonta metani, një gaz që në atmosferat e ekzoplanetëve konsiderohet si një nga shenjat e mundshme biologjike. Ai ka sugjeruar gjithashtu se copa akulli dhe pluhuri të shkëputura nga objekti mund të kenë bartur forma mikroskopike jete, duke e lidhur këtë ide me konceptin e njohur si panspermia.
Ndërsa përballja me elementë të diskutueshëm ka vazhduar në publik, NASA vlerësoi misionin e MAVEN si një sukses të rëndësishëm shkencor. Detyra kryesore e sondës ishte të studionte mënyrën se si Marsi po humb atmosferën e tij të hollë në hapësirë. Të dhënat e mbledhura nga MAVEN kanë treguar se era diellore dhe stuhitë diellore i largojnë gazrat nga atmosfera marsiane më shpejt se sa mendohej më parë. Shannon Curry, hetuesja kryesore e misionit MAVEN, tha se ky projekt ka avancuar ndjeshëm kuptimin e atmosferës dhe evolucionit të Marsit. Nga ana tjetër, Louise Prockter nga NASA nënvizoi se të dhënat e grumbulluara do të vazhdojnë të ofrojnë njohuri të vlefshme për Planetin e Kuq për shumë vite, edhe pse sonda vetë nuk është më në gjendje pune.
Botuar fillimisht në Gazeta Express