Një zbulim arkeologjik i pazakontë po hedh dritë mbi njërën nga pyetjet më të debatuara për origjinën e Parisit: ku u krijua fillimisht vendbanimi që romakët e quanin Lutetia. Gjurmët e reja vijnë nga qendra e qytetit, pikërisht nga një zonë ndërtimesh pranë spitalit “Hôtel-Dieu”, në Île de la Cité, ishulli në lumin Sena ku sot ndodhet Paris modern.
Sipas raportimeve, muri antik i periudhës gallo-romake është zbuluar këtë verë gjatë punimeve në spitalin “Hôtel-Dieu”. Bëhet fjalë për një strukturë prej guri dhe druri, me gjatësi rreth 22 metra, e cila ka dalë në dritë nën ndërtesat e spitalit. Pranë murit, arkeologët kanë gjetur edhe një majë shtize galike, një detaj që e lidh zbulimin me periudhën përkatëse historike.
Përvijimi kryesor i këtij zbulimi lidhet me një boshllëk të gjatë në dokumentimin arkeologjik. Studiuesit kanë pasur shumë informacione rreth Parisit romak, por kur vjen puna te etapa më e hershme, ajo që i paraprin epokës së romakëve, provat fizike kanë qenë të kufizuara. Pikërisht këtu hyn në lojë muri i ri: ai mund të shërbejë si një dëshmi më e qartë për vendndodhjen e hershme të Lutetias, që në rrëfimet historike lidhet edhe me prejardhjen e emrit Paris.
Muri i lashtë nën “Hôtel-Dieu” mund të sqarojë fillimin e Parisit
Arkeologët e kanë datuar murin përmes analizave me karbon. Rezultatet e vendosin strukturën diku midis viteve 200 dhe 10 para erës sonë, pra në një periudhë që përputhet afërsisht me kohën kur Roma po pushtonte Galinë. Kjo është veçanërisht e rëndësishme sepse i jep zbulimit një kronologji të përafërt me ngjarjet që janë përmendur në burimet klasike.
Në rrëfimin e tij për Luftërat Galike, Jul Cezari përmend një vend të quajtur Lutetia. Ai e paraqet Lutetian si një vendbanim i fortifikuar në një ishull në lumin Sena dhe shkruan se banorët e tij e dogjën vendbanimin dhe shkatërruan urat kur trupat romake po afroheshin. Megjithatë, romakët e pushtuan zonën më pas, në vitin 52 para erës sonë. Këto detaje kanë qenë bazë për diskutime të shumta, pasi për një kohë të gjatë nuk kishte të dhëna të mjaftueshme arkeologjike për të konfirmuar se Lutetia gjendej pikërisht aty ku ndodhet sot Île de la Cité.
Për shumë vite, studiuesit kanë debatuar nëse përshkrimi gjeografik i Cezarit ishte i besueshëm. Nga njëra anë, mungonin provat fizike që të mbështesnin ekzistencën e një vendbanimi të madh galik në “Île de la Cité”. Nga ana tjetër, gërmimet e kryera në Nanterre, në perëndim të Parisit, kishin nxjerrë në dritë dëshmi që e shtynin disa studiues të mendonin se qendra e Lutetias mund të ketë qenë diku tjetër. Deri në vitet 1990, një pjesë e studiuesve kishin arritur në përfundimin se Lutetia e lashtë ndodhej në atë zonë.
Por zbulimi i fundit e ndryshon këtë qasje. Matthieu Poux, profesor i arkeologjisë në Universitetin Lyon II, ishte ndër skeptikët që nuk besonin se Lutetia ndodhej në “Île de la Cité”. Megjithatë, sipas një deklarimi të tij të cituar në raportimet mediatike, ky zbulim i ka bërë qëndrimit të tij t’i ndryshojë drejtim. Tani ai shprehet se nuk mbetet asnjë dyshim për vendndodhjen e qytetit të lashtë në atë hapësirë. Muri, me përmasat e tij prej rreth 22 metrash, si edhe gjetjet që lidhen me periudhën galike, duket se e plotësojnë një pjesë të rëndësishme të enigmës që arkeologët e kanë trajtuar prej dekadash.
Me datimin midis 200 dhe 10 para erës sonë dhe gjetjet shoqëruese pranë strukturës, zbulimi i bërë nën spitalin “Hôtel-Dieu” në Île de la Cité ofron një sinjal të fortë se narrativi historik i Cezarit mund të ketë qenë më afër realitetit nga sa mendohej. Në një qytet të gërmuar gjerësisht, kjo është pikërisht ajo çka e bën zbulimin të veçantë: një copë e re historie që mund ta lidhë më qartë Parisin e hershëm me Lutetian e periudhës gallo-romake.
Botuar fillimisht në Koha.net