Me ardhjen e vjeshtës dhe rënien e temperaturave, rikthehen edhe ftohjet: kollë, dhimbje fyti dhe hundë të bllokuara. Bashkë me simptomat, rikthehen edhe këshillat e njohura që dëgjohen prej vitesh—nga dalja në të ftohtë pa rreziku me flokë të lagur, te “vishu trashë”, “merre vitaminë C”, “pi diçka të ngrohtë” apo “mbulohu mirë që ta largosh përmes djersitjes”. Por a funksionojnë realisht këto metoda, apo janë thjesht mite?
Mjekët gjermanë Eva Hummers, drejtuese e Institutit të Mjekësisë së Përgjithshme në Spitalin Universitar të Göttingenit, dhe Sonja Siegert, eksperte në Institutin Gjerman për Cilësi dhe Efikasitet në Kujdesin Shëndetësor (IQWiG), shpjegojnë se cilat këshilla kanë mbështetje shkencore dhe cilat janë vetëm besime të përcjella ndër breza. Për të kuptuar më mirë, duhet nisur nga një fakt bazë: ftohja nuk lidhet drejtpërdrejt me temperaturat e ulëta, por me viruset që shkaktojnë infeksionin.
Një nga pyetjet më të shpeshta është nëse sëmuremi duke qëndruar në të ftohtë. Përgjigjja është se kjo nuk është e domosdoshme. Ftohja shkaktohet nga viruset, jo nga i ftohti në vetvete. Megjithatë, i ftohti mund të ndikojë te mekanizmat mbrojtës të organizmit. Ajri i ftohtë dhe i thatë mund të dobësojë mbrojtjen lokale të rrugëve të frymëmarrjes, duke krijuar kushte më të favorshme që infeksionet të marrin terren. Pra, qëndrimi në të ftohtë nuk do të thotë automatikisht se do të sëmureni—pa virus, ftohja e zakonshme nuk zhvillohet.
Çfarë e largon vërtet ftohjen? Ja mitet që s’ndihmojnë siç mendohet
Një tjetër këshillë e përhapur është të mos dalësh me flokë të lagur. Flokët e lagur nuk e shkaktojnë drejtpërdrejt ftohjen, por mund të përshpejtojnë humbjen e nxehtësisë nga trupi—sidomos kur jashtë është ftohtë ose fryn erë. Në këtë kuptim, tharja e flokëve para daljes mund të të mbrojë nga parehatia dhe ftohja e tepërt e trupit. Por kjo nuk garanton mbrojtje kundër infeksioneve virale. Edhe veshja shumë e trashë nuk e parandalon domosdoshmërisht sëmundjen, sepse roli vendimtar mbetet te prania e virusit.
Sa i përket vitaminës C, shumë njerëz fillojnë ta marrin sapo ndjejnë shenjat e para. Por studimet tregojnë se suplementet e vitaminës C nuk e parandalojnë ftohjen te shumica e njerëzve. Nëse përdoret rregullisht, mund të shkurtojë kohëzgjatjen e simptomave mesatarisht me rreth 8 për qind te të rriturit. Megjithatë, nisja e marrjes pasi ftohja ka filluar nuk ka treguar përfitime të qëndrueshme. Në shumicën e rasteve, nevojat ditore mund të plotësohen përmes ushqimit—veçanërisht me agrume, speca, lakër dhe patate.
Edhe pushimi shpesh konsiderohet “ilaçi” më i mirë. Gjumi i mjaftueshëm ndihmon funksionimin normal të sistemit imunitar, ndërsa mungesa e tij e bën organizmin më të ndjeshëm ndaj infeksioneve. Kur jeni të sëmurë, është e rëndësishme të dëgjoni trupin dhe të pushoni. Megjithatë, nuk është e nevojshme të qëndroni vazhdimisht në shtrat nëse ndiheni relativisht mirë. Një shëtitje e shkurtër dhe e lehtë mund të jetë e pranueshme, ndërsa ushtrimet intensive duhen shmangur gjatë sëmundjes, sidomos kur ka temperaturë ose lodhje të theksuar. Në thelb, organizmi ka nevojë për qetësim që të përballojë më mirë infeksionin.
Në praktikë, njerëzit përdorin edhe mënyra të tjera—si akullorja, birra e ngrohtë apo sprejat për hundë. Akullorja, kosi i ftohtë apo pureja e frutave të ngrira shpesh përmenden si zgjidhje për dhimbjen e fytit. Ushqimet e ftohta mund të japin lehtësim të përkohshëm, sepse temperatura e ulët zvogëlon ndjesinë e dhimbjes. Ato mund të jenë të dobishme për disa persona, por nuk e trajtojnë infeksionin. Nëse ushqimet e ftohta të shkaktojnë parehati, nuk ka asnjë arsye t’i konsumosh. Ndërkohë, birra e ngrohtë është një metodë tradicionale që disa e përdorin, por nuk ka dëshmi shkencore se e përshpejton shërimin. Përkundrazi, alkooli mund të ndikojë negativisht në hidratimin, në gjumin dhe në aftësinë e organizmit për ta përballuar infeksionin—prandaj një filxhan çaj i ngrohtë ose një pije pa alkool konsiderohet zgjedhje më e mirë.
Edhe sprejat për hundë trajtohen ndryshe nga miti i përgjithshëm se “sa më gjatë, aq më mirë”. Sprejat që përmbajnë ksilometazolinë ose oksimetazolinë hapin hundët e bllokuara duke zvogëluar ënjtjen e mukozës. Por përdorimi i zgjatur mund të shkaktojë bllokim të përsëritur të hundës dhe të krijojë nevojën për përdorim gjithnjë e më të shpeshtë. Për këtë arsye, zakonisht përdoren vetëm për disa ditë—sipas udhëzimit të produktit, shpesh jo më gjatë se pesë deri në shtatë ditë. Ndryshe, sprejat me solucion fiziologjik mund të ndihmojnë në lagështimin e mukozës dhe në largimin e sekrecioneve pa shkaktuar të njëjtin efekt rikthyes. Sa i përket idesë se ftohjen e largon djersitja, përgjigjja është jo: djersitja nuk i largon viruset dhe nuk e shkurton drejtpërdrejt kohëzgjatjen e infeksionit. Nëse keni të dridhura, një batanije mund t’ju ndihmojë të ndiheni më rehat, por mbulimi i tepërt, sidomos kur keni temperaturë, mund të çojë në mbinxehje dhe dehidrim. Edhe sauna duhet shmangur gjatë ftohjes, sepse temperaturat e larta mund ta lodhin organizmin.
Botuar fillimisht në Telegrafi