Publicisti Milaim Nela ka reaguar për debatin që po zhvillohet lidhur me mënyrën se si flitet dhe interpretohet periudha e Luftës Nacionalçlirimtare. Në qendër të reagimit të tij është pretendimi se ajo që po promovohet në diskursin publik nuk duhet të trajtohet si luftë e mirëfilltë, por si një konflikt civil. Sipas Nela-s, vazhdimi i diskutimeve me narrativë të shtrembëruar rrezikon të mbajë të paqartë atë çfarë ka ndodhur realisht, ndërsa një pjesë e publikut vazhdon të marrë mesazhe të pasakta.
Ai e ka cilësuar debatin si problematik pikërisht për shkak të asaj që e sheh si keqinterpretim të së shkuarës. Nela argumenton se trajtimi i ngjarjeve të atij periudhe si një luftë “e organizuar” apo “e mirëfilltë” e zhvendos fokusin nga thelbi i situatës historike. Në vend të kësaj, sipas tij, ajo që ka ndodhur është më shumë një konflikt vëllavrasës, ku palët përplasen brenda së njëjtës shoqëri, duke mos e bërë atë të barasvlershme me një luftë të jashtme apo të një formati tjetër.
Reagimi i tij vjen në një kohë kur tezat mbi historinë dhe mënyra e paraqitjes së saj janë kthyer në temë të shpeshtë diskutimi. Debati, i cili ka të bëjë me periudhën e Luftës Nacionalçlirimtare, ka prodhuar interpretime të ndryshme dhe ka ndezur edhe reagime publike nga figura të ndryshme. Nela e vendos theksin te fakti se narrativa që qarkullon në hapësirën publike mund të krijojë konfuzion dhe të ndikojë te mënyra se si brezat e rinj e kuptojnë të kaluarën.
Milaim Nela: Lufta Nacionalçlirimtare, konflikt civil dhe jo luftë e mirëfilltë
Gjatë reagimit të tij, publicisti thekson se ky interpretim nuk është thjesht një çështje semantike. Për të, mënyra se si e përshkruan shoqëria atë periudhë përcakton edhe mënyrën se si ndërtohen bindjet kolektive dhe si përkthehet në identitet historik. Në këtë kuptim, ai e sheh si të rëndësishme ta ndreqë qëndrimin publik për të shmangur përsëritjen e të njëjtit gabim në interpretim. Ai e quan “konflikt vëllavrasës” atë që synohet të paraqitet si diçka tjetër më e gjerë në kuptim.
Nela argumenton se, pavarësisht debateve, shqiptarët vazhdojnë të mashtrohen nga një e kaluar e shtrembëruar. Kjo, sipas tij, lidhet me faktin se narrativat e deformuara e vështirësojnë kuptimin e realitetit historik. Ai nënvizon se kur një periudhë historike paraqitet me një kornizë jo korrekte, pasojat shtrihen përtej së shkuarës, duke u reflektuar në mënyrën se si shoqëria i menaxhon kujtesat dhe i trajton përgjegjësitë historike.
Reagimi e vendos çështjen në një dritë më kritike, duke e lidhur interpretimin e Luftës Nacionalçlirimtare me kategorinë e konfliktit civil. Sipas kësaj qasjeje, ajo periudhë ku përplasja shtrihet në radhët e vet, nuk mund të vendoset automatikisht në të njëjtin kategori me luftëra të tjera të jashtme apo me përkufizime tradicionale të luftërave të mirëfillta. Nela e sheh si të domosdoshme ta ruajë dallimin, sepse ndryshe publiku rrezikon të krijojë një perceptim të gabuar.
Në përfundim të reagimit të tij, publicisti mbetet te ideja kryesore se debati publik rreth periudhës së Luftës Nacionalçlirimtare duhet trajtuar me më shumë saktësi. Ai kërkon që të ndalohet shtrembërimi i së kaluarës dhe të mos krijohen iluzione kolektive. Teza e tij është e qartë: Lufta Nacionalçlirimtare, siç po përshkruhet në disa narrativë, nuk duhet kuptuar si luftë e mirëfilltë, por si një konflikt civil, një konflikt vëllavrasës që ka lënë gjurmë në kujtesën historike.
Botuar fillimisht në Albeu