Studentët serbë që prej ditësh janë në protesta kundër korrupsionit dhe keqqeverisjes në Serbi kanë publikuar së fundmi një dokument të ri, të cilin e kanë quajtur memorandum. Por, edhe pse kërkesat e tyre lidhen me çështje politike dhe qeverisëse, teksti që ata kanë bërë publik po shihet si një zgjatim i mendësisë së memorandumeve të vjetra serbe në raport me Kosovën dhe shqiptarët.
Letra e hapur e Jeton Neziraj, e publikuar në 29 maj 2026 në orën 18:35, vë në qendër një pyetje që lidhet me drejtimin e debatit. Sipas shtrimit të çështjes, Kosovës i është shërbyer për të fituar dhe për të mbajtur pushtetin në Serbi nga figura të fuqishme politike atje. Në të njëjtën kohë, ngrihet dilema se si ndodh që një përpjekje që nisi si reagim ndaj korrupsionit dhe keqqeverisjes, të shndërrohet në një terren ku Kosovën e futin në kalkulim në mënyrën e duhur për qëllime të tjera politike.
Neziraj thekson se studentët serbë, me qëndrimet e tyre përballë Kosovës, kanë devalvuar edhe kërkesat që ai i cilëson si legjitime. Në këtë mënyrë, protesta që në fillim mund të ketë pasur një motiv qeverisës, sipas argumentit të artikullit, është zhvendosur drejt një terreni që cilësohet si fashizëm. Në këtë kuadër përmenden si strehë ideologjike figura dhe autorë të njohur të nacionalizmit serbomëdhe, si Garashanini dhe Çubrilloviqi, si dhe referenca të tjera historike që në mendimin e shkrimit shërbejnë për të shpjeguar se ku po anon dokumenti i ri.
Kur në Kosovë dëgjohen ose lexohen fjalët “memorandum” dhe “Serbi”, reagimi i parë lidhet me memorandume të njohura që kanë pasur në qendër Kosovën. Në artikull përmenden konkretisht memorandume të Ilija Garashaninit dhe Vasa Çubrilloviqit. Po ashtu, përmendet edhe dokumenti i Akademisë së Shkencave dhe Arteve të Serbisë (SANU), i cili, në kontekstin e shkrimit, paraqitet si një rrjedhojë e memorandumeve që kanë promovuar dhe legjitimuar politika hegjemoniste serbomëdha ndaj Kosovës dhe shqiptarëve.
Kësaj radhe, sipas shkrimit, studentët serbë të protestave në bllokadë kanë publikuar një memorandum që është “në frymën dhe mendësinë” e atyre dokumenteve më të hershme. Autori e konsideron këtë të rëndësishme, sepse e lidh publikimin e dokumentit të ri me një vazhdimësi të narrativave të vjetra që e trajtojnë Kosovën si një çështje për t’u integruar brenda projekteve politike serbe, jo vetëm si temë e debatit të përgjithshëm.
Memorandumi i ri zhvendos protestën drejt retorikës së vjetër
Artikulli argumenton se në Kosovë mirëpritet çdo kritikë dhe çdo forcë politike që i kundërvihet autokratit Aleksandar Vuçiq dhe qasjes luftënxitëse që ai dhe të tillët si ai promovojnë. Pikërisht për këtë arsye, kur në Serbi filluan protestat e studentëve kundër korrupsionit dhe keqqeverisjes, reagimi në Kosovë u pasqyrua me interes, duke u parë si një zhvillim që mund të kishte ndikim pozitiv. Megjithatë, sipas autores së shtrimit, ky interes nuk nënkupton që çdo veprim të shpjegohet vetëm si kundërshtim ndaj qeverisjes; rëndësi merr edhe mënyra se si trajtohen tema të tjera, veçanërisht Kosova.
Kështu, teksti i Jeton Neziraj përmbyllet duke e ruajtur fokusin te kontrasti mes motivit fillestar të protestës dhe përmbajtjes së memorandumit që studentët kanë publikuar. Në qendër mbetet pyetja: nëse një përpjekje politike synon të përmbysë një pushtet të korruptuar, pse duhet që në kalkulimet e saj të futet Kosova, në një mënyrë që lidhet me memorandume të vjetra dhe me ideologji të cilat në shkrim cilësohen si problematike. Përfundimi i artikullit e lë këtë si çështje për reflektim publik, duke sugjeruar se retorika e dokumentit të ri nuk është thjesht vazhdimësi e protestës, por një rikthim i një modeli më të gjerë politik.
Botuar fillimisht në Koha.net