Testi i maturës, që në thelb synon të matë dijen e nxënësve, po shndërrohet gjithnjë e më shumë në një provë tjetër: një test që mat kryesisht shkathtësitë mashtruese të shoqërisë. Kur problemi nuk është më thjesht te vështirësia e pyetjeve, por te mënyra si kontrollohet një proces, atëherë matura humb objektivin e saj fillestar. Në vend të një gare për njohuri, rrezikon të kthehet në një garë për t’u përshtatur me rregullat që zbehen, ose me presionet që anashkalojnë standardet.
Në rrëfimin për këtë çështje, përmendet një koleg i ri në moshë që ishte caktuar të kujdestaronte në testet e maturës. Ai kishte qenë strikt, ashtu siç e kërkon rendi dhe ashtu siç e do edhe ideja e nderit: nuk duhej të lejohej kopjimi. Përkundër kësaj, ai përballë vetes kishte pasur presione nga zyrtarë e zyrtare që kërkonin ndihmë për persona të caktuar—të bëhej përjashtim për “filanin a fistekun”. Me kohë, presionet u bënë më të forta, deri aty sa u përmend edhe mundësia që një polic të ndërhynte në mënyrën e testimit.
Në rrëfim shfaqet edhe një skenë simbolike: kishte pasur kërcënim se një polic në uniformë do të kërkonte të lejohej kopjimi. Por kolegu nuk u lëkund. Ai nuk u tremb dhe nuk “lëshoi pe” edhe kur presioni u bë personal. Në atë moment, ai i mbështetej parimit që mban një test të besueshëm: rregulli duhet të vlejë njësoj për të gjithë dhe dija duhet të matet në mënyrë të drejtë, jo përmes devijimeve që i ulin vlerën rezultateve.
Pas kësaj, autori e shton arsyetimin përmes një reflektimi të brendshëm: gazetaria profesionale është interes publik dhe qëndrueshmëria e saj kërkon pavarësi e besueshmëri—njësoj si proceset e testimit kërkojnë drejtësi dhe standarde. Për këtë arsye, theksohet se edhe në universitet, me studentët, rregullat zbatohen në mënyrë strikte dhe nuk lejohet kopjimi. Logjika është e njëjtë: brenda një salle, rregullat vlejnë njësoj dhe dija matet aty ku ajo prodhohet, jo aty ku devijohet nga sistemi.
Matura duhet të matë dijen, jo shkathtësitë e mashtrimit
Megjithatë, pyetja që ngrihet lidhet pikërisht me testin e maturës dhe mënyrën si mund të krijohen mospërputhje mes sallave. Nëse në një sallë një kujdestar do të ishte strikt, ndërsa në sallat e tjera kolegë më shpërfillës, ose persona të përfshirë në korrupsion, do të lejonin kopjimin, atëherë rezultatet do të mos pasqyronin barazinë reale. Fëmijët që nuk do të mund të kopjonin do të penalizoheshin, ndërsa ata që do të përfitonin nga përjashtime do të dilnin me rezultate që nuk i pasqyrojnë. Kjo krijon një pabarazi që e shkatërron vlerën e testit.
Në rrëfim nënvizohet edhe elementi i drejtësisë brenda sallës: në universitet, të gjithë janë në të njëjtin mjedis dhe aty kontrolli i rregullave e bën testin më të kuptueshëm dhe më të mbrojtur nga devijimet. Por në testin e maturës, nëse ndarja në sallat e ndryshme shoqërohet me zbatim të pabarabartë të rregullave, testi humb atë që duhet të jetë: matje e dijes, jo matje e sa “arrin” dikush të anashkalojë rregullat. Në këtë kontekst, autori shtron idenë se nëse do të ekzistonte një qasje strikt vetëm në një sallë, atëherë do të krijohej një tension i rëndë moral: si ta mbash rregullin kur në të tjerët po e shpërfillin.
Në këtë mënyrë, testi i maturës rrezikon të kthehet nga një instrument vlerësimi në një skenë ku ushqehen praktikat e mashtrimit. Kur kopjimi lejohet—ose kur lejohet për të marrë favore—atëherë dija nuk është më kriter kryesor. Shpërfillja e barazisë brenda procesit e tjetërson qëllimin e matura-s: nxënësit nuk dalin vetëm në provë për atë që kanë mësuar, por ballafaqohen me një sistem që teston “aftësitë” për t’iu shmangur rregullit. Në fund, jo vetëm që vlerësimi bëhet i padrejtë, por edhe besimi te rezultati minohet.
Botuar fillimisht në Koha.net