Shqipëria vazhdon të qëndrojë në krye të listës europiane për numrin e martesave, por tendenca e viteve të fundit tregon një ndryshim të qartë: ndërsa martesat po bien, divorcet po rriten. Të dhënat e Eurostat tregojnë se në vitin 2024 janë regjistruar 6,8 martesa për 1 mijë banorë, një normë që rezulton e njëjtë edhe për vitin 2022. Kjo shifër është shumë më e lartë se mesatarja europiane, që në 2024-n ishte 3.9 martesa për 1 mijë persona.
Në vendin e dytë renditet Maqedonia e Veriut, por të dhënat më të fundit për këtë shtet i përkasin vitit 2021. Për Kosovën, Eurostat nuk i ka të dhënat e përfshira në këtë krahasim, me arsyetim se lidhen me faktin se Kosova ka një popullsi të re dhe numër të lartë martesash. Në rajon, niveli më i ulët i martesave shënohet në Serbi, ku norma është 4,6 martesa për 1000 banorë.
Pas Shqipërisë, normat bruto të martesave në Europë dalin më të ulëta. Turqia raportohet me 6,6 martesa për 1000 banorë, ndërsa Moldavia me 6,1. Në Shqipëri, norma e martesave ka pasur një figurë të ngjashme historikisht: në vitet 1980-1990 ajo ishte relativisht e lartë dhe arriti kulmin në vitin 1990, me 8,9 martesa për 1 000 banorë. Pas asaj periudhe, vihet re një rënie graduale e numrit të martesave.
Divorci po rritet: Shqipëria rekord me martesa, por tendencë në rritje për ndarjet
Ndërkohë, trendi i kundërt po shfaqet te divorcet. Në vitin 2024, norma e divorcit në Shqipëri ishte 2,0 për 1 000 banorë, ndërsa në vitin 1964 ishte vetëm 0,6. Kjo përkthehet në një rritje prej rreth 233%. Kulmi është arritur në vitin 2019, kur norma shkoi në 2,1 divorce për 1 000 banorë. Norma e divorcit në Shqipëri rezulton mbi mesataren europiane, e cila ishte 1,6 divorce për 1 000 banorë në vitin 2024.
Shqipëria u rendit e 11-a në Europë për numrin e lartë të divorceve në raport me popullsinë në 2024. Duke lënë mënjanë vendet baltike, të cilat kryesojnë për divorcet në raport me popullsinë, Shqipëria renditet e pesta, pas Danimarkës (2,1), Turqisë (2,2), Finlandës (2,1) dhe Suedisë (2,1). Në të njëjtën logjikë krahasimi, vendet baltike shënojnë tregues të lartë: nga 4 në Moldavi dhe 2.5 në Lituani, te 2.1 në Estoni. Për këtë nivel të lartë të divorcit në zonën baltike, në material theksohet se divorci është më i pranueshëm shoqërisht, më i lehtë ligjërisht dhe gratë kanë më shumë pavarësi ekonomike.
Shifrat më të fundit të INSTAT për Shqipërinë tregojnë se numri i martesave ka rënë në nivelin më të ulët historik, ndërsa divorcet kanë marrë drejtim të kundërt dhe kanë shënuar kulme që nuk ishin parë më parë. Viti 2024 shënon minimumin historik me vetëm 16 120 martesa, nga rreth 29 mijë në vitin 1990. Në të njëjtën kohë, divorcet janë rritur: në vitin 2024 kishte gjithsej 4 800 divorce, nga rreth 2 700 në 1990. Në praktikë, kjo do të thotë se një e treta e martesave nuk arrin të zgjasë “derisa vdekja ti ndajë”, sipas formulimit të përdorur në material.
Edhe jashtë Shqipërisë, ndryshimet vihen re kur shikohen fqinjët. Italia, ku jetojnë shumë shqiptarë emigrantë, “praktikisht nuk po martohen më”: treguesi më i ulët për martesat për 1000 banorë është 2,9, ose më shumë se gjysma e Shqipërisë. Martesat janë të ulëta edhe në Greqi, ku norma është 3,5. Sipas Eurostat, në BE janë realizuar rreth 1,7 milion martesa dhe rreth 0,7 milion divorce në vitin 2024. Kur këto shifra vendosen në raport me popullsinë, del se ka 3,9 martesa për çdo 1 000 persona dhe 1,6 divorce për çdo 1 000 persona.
Eurostat thekson se që nga viti 1964, viti i parë për të cilin ka të dhëna, norma bruto e martesave në BE është ulur me më shumë se 50% në terma relativë: nga 8,0 për 1 000 persona në vitin 1964, në 3,9 në vitin 2024. Tendenca rënëse u ndërpre nga disa rritje të përkohshme në vitet 1989 (6,4 për 1 000 persona), 2000 (5,2), 2007 (5,0) dhe 2018 (4,5). Ulja e dukshme ndërmjet viteve 2019 (4,3 për 1 000 persona) dhe 2020 (3,2) lidhet në material me efektet e pandemisë COVID-19, duke përfaqësuar një rënie prej pothuajse 25%. Pas kësaj periudhe, është vërejtur një rritje e lehtë e normës bruto të martesave, e vlerësuar në 3,9 në vitin 2024.
Për divorcet, norma bruto pothuajse është dyfishuar gjatë periudhës së gjatë: nga 0,8 për 1 000 persona në vitin 1964, në 1,6 në vitin 2024. Norma e divorcit arriti kulmin në vitin 2006, me 2,1 për 1 000 persona, dhe më pas ka ardhur duke u ulur lehtë. Në vitin 2024, Malta kishte normën më të ulët të divorcit në BE, me 0,9 divorce për 1 000 banorë, e ndjekur nga Sllovenia dhe Rumania. Ndërsa normat më të larta janë shënuar në vendet baltike, kryesisht në Letoni dhe Lituani, si dhe në Estoni, Finlandë dhe Suedi.
Në material, një pjesë e kësaj rritjeje lidhet edhe me ndryshimet ligjore: divorci u legalizua në disa vende të BE-së gjatë periudhës, si në Itali, Spanjë, Irlandë dhe Maltë. Fillimi i pandemisë COVID-19 ka pasur ndikim edhe te divorci, pasi vihet re një rënie e lehtë midis viteve 2019 dhe 2020. Megjithatë, rënia e normës bruto të divorceve ishte shumë më pak e theksuar, rreth 10%, sesa ajo e normës bruto të martesave. Që atëherë, kjo vlerë ka mbetur pothuajse e pandryshuar.
Botuar fillimisht në Bota Sot
