Edicioni i 16-të i “Manifesta” – bienales nomade evropiane për art bashkëkohor dhe zhvillim urban – po zhvillohet këtë vit në rajonin Ruhr, në Gjermaninë Perëndimore. Ngjarja sjell një qasje të pazakontë për përdorimin e hapësirave: programi e zhvendos artin në 12 kisha që kanë dalë jashtë përdorimit në qytete si Bochum, Duisburg, Essen dhe Gelsenkirchen.
Mesazhi kryesor i këtij edicioni shpaloset nën titullin “Kjo nuk është një kishë”. Në qendër të programit janë artistë ndërkombëtarë, të cilët realizojnë vepra arti të porositura posaçërisht për këto hapësira të braktisura. Kështu, ndërtesat që dikur shërbenin për adhurim, kthehen përkohësisht në galeri dhe në vende ku zhvillohen edhe aktivitete sociale, duke krijuar një lidhje mes trashëgimisë dhe artit bashkëkohor.
Art bashkëkohor në hapësira që dikur i takonin adhurimit
Një nga shembujt konkretë është Kisha Liebfrauen në Duisburg. Ajo u hap në vitin 1961 dhe u çshenjtërua në vitin 2010. Sot, kisha shërben si qendër kulturore dhe për ngjarje të ndryshme sociale, duke dëshmuar se si një ndërtesë fetare mund të marrë role të reja në komunitet. Në kuadër të “Manifesta”, brenda kabinave të rrëfimit në kishë po ekspozohen edhe veprat e porositura, të lidhura me estetikën dhe historinë e vendit.
Midis veprave që po ekspozohen bie në sy një instalacion në shkallë të gjerë i artistit gjerman Emil Walde. Instalacioni është realizuar nga dritare të vjetra xhami me rrjetë, të dëmtuara, të siguruara nga Stacioni Qendror i Duisburgut. Këto elemente arkitekturore, të dëmtuara dhe të shkëputura nga funksioni i tyre i mëparshëm, vendosen brenda hapësirës së kishës, duke i dhënë një kuptim të ri përmes artit dhe mënyrës së ekspozimit.
Në Gelsenkirchen, Kisha e Shën Anës po pret një ekspozitë me vepra të artistëve të njohur ndërkombëtarisht. Mes emrave të përmendur në program janë Ming Wong, Philipp Gufler dhe Cana Bilir-Meier. Përveç ekspozimeve artistike, programi i “Manifesta” ofron edhe një moment të rrallë: mundësinë për t’u mbledhur dhe për të luajtur basketboll brenda një kishe. Kjo tregon se synimi nuk është vetëm estetik, por edhe social, duke e kthyer ndërtesën në një hapësirë ku njerëzit mund të përfshihen në aktivitete të përditshme.
Një element i rëndësishëm i kontekstit është rënia e pjesëmarrjes në kishat katolike dhe protestante në rajonin Ruhr. Ky ndryshim nxjerr në pah tkurrjen e bashkësive fetare në zonën më të madhe metropolitane të Gjermanisë. Në këtë rajon, dhjetëra vende adhurimi çshenjtërohen çdo vit, por një pjesë e madhe e tyre nuk po gjen më përdorim të plotë. Pikërisht në këtë realitet “Manifesta” ndërton një mënyrë për t’i sjellë këto hapësira në qarkullim kulturor.
E gjithë kjo qasje ka edhe një dimension historik. Sipas materialit, fillimi i këtij konteksti lidhet me Luftën e Dytë Botërore, kur rajoni perëndimor i Ruhrit goditej shpesh nga bombardimet e aleatëve. Objektivat përfshinin si zonat industriale ashtu edhe qendrat e qyteteve, me pasoja të rënda për lagje të tëra. Dëmet ishin shkatërruese dhe, pas luftës, qytete si Dortmund, Gelsenkirchen dhe Bochum u kthyen në rrënoja. Edhe kishat nuk u kursyen. Ndërkohë që strehimi ishte fokusi kryesor i rindërtimit, kishat konsideroheshin gjithashtu vende të rëndësishme për njerëzit: për të ushtruar besimin, për të gjetur ngushëllim dhe për të ndërtuar komunitet.
Në një histori më të gjerë të vendit, materiali përmend edhe se Republika e re Federale e Gjermanisë (FRG) shihte ndërtimin e dukshëm të më shumë kishave sesa në Republikën Demokratike Gjermane. Në këtë trajektore, “Manifesta” vjen si një përgjigje e kohës së sotme: duke i kthyer përkohësisht kisha jofunksionale në hapësira arti dhe takimi, përmes një programi që përfshin vepra të porositura, ekspozita dhe edhe aktivitete të pazakonta. Edicioni i 16-të, i zhvilluar këtë vit në Ruhr, synon ta mbajë të hapur lidhjen mes qyteteve, arkitekturës dhe artit bashkëkohor.
Botuar fillimisht në Koha.net
