Prej disa muajsh, një plak 84-vjeçar vinte çdo të diel dhe ulej nën manin në skaj të arës së familjes së Mirelës, afër Lushnjës. Ai nuk bënte asnjë veprim tjetër: qëndronte për rreth dy orë, pa folur dhe pa prekur asgjë, pastaj largohej. Kjo e kishte futur familjen në ankth, sepse babai i Mirelës kishte thirrur policinë dy herë.
Mirela tregon se gjithçka nisi pasi ajo erdhi nga Athina për ta zgjidhur njëherë e mirë çështjen. Ajo vetë rrëfen se quhet Mirela, është 50 vjeçe dhe që prej vitit 1997 jeton në Athinë. Mirela ka ardhur në Greqi bashkë me burrin e saj, Altinin, gjatë periudhës së trazirave, me një çantë dhe me shumë frikë. Sot ata kanë një banesë të vogël në Kipseli; Altini punon në ndërtim, ndërsa Mirela punon në një pastiçeri. Vajza e tyre, Klea, studion në universitet.
Në fshatin afër Lushnjës, babai i Mirelës, Kujtimi, jeton ende në shtëpinë ku ajo është rritur. Familja ka dy hektarë tokë, tokë të cilën shteti ia kishte ndarë kur u shpërbë kooperativa në vitin 1991. Kujtimi mbjell shalqinj, domate dhe pak grurë. Mirela thotë se ajo tokë ka qenë në qendër të jetës së familjes: fillimisht si kooperativist dhe më pas si pronar.
Në skaj të arës së tyre ndodhet një man i vjetër, më i vjetër se kooperativa. Mirela kujton se kur ishte fëmijë, babai pushonte në drekë nën hijen e tij. Në shtëpi, mbi televizor, rri ende fotografia e gjyshit të saj, Hamitit, me medaljet e luftës në gjoks. Hamiti ka qenë partizan dhe, pas luftës, ka shërbyer si sekretar i partisë në fshat. Ai ka vdekur në vitin 1995. Mirela thotë se në fshat të gjithë e mbanin mend gjyshin e saj si “të rreptë, por i drejtë”.
“Pyete gjyshin tënd…” u kthye në një fjali provokuesë
Historia lidhet drejtpërdrejt me atë që i është thënë Mirelës në fshat. “Ka një plak që vjen çdo të diel dhe ulet nën man”, i tha dikush. “Nuk flet, nuk prek gjë. Rri dy orë dhe ikën.” Mirela thotë se e mori vesh edhe arsyen: plaku i ka treguar, vetëm me një fjali, se toka “ka qenë e familjes së tij”. Një version tjetër qarkullonte edhe në fshat: thuhej se plaku ishte nga një familje ish-pronarësh, që kishte pasur tokë në Myzeqe para luftës. Babai i Mirelës u bind se plaku donte t’i merrte tokën.
Ndërsa tensioni rritej, Kujtimi nuk arrinte të qetësohej. Ai nuk flinte natën dhe i ishte rritur tensioni. Për këtë arsye, ai kishte thirrur policinë dy herë. Policët kishin shkuar në vend, kishin folur me plakun dhe i kishin thënë Kujtimit se njeriu nuk po bënte asgjë të paligjshme. Sipas asaj që babai i kishte thënë Mirelës, frika ishte se “do të na e marrin tokën” pas tridhjetë e pesë vjetësh. Pikërisht këtu, Mirela vendosi të marrë përsipër situatën kur erdhi nga Athina.
Kur Mirela u përball me plakun, ai ishte ulur në një stol të vogël palosës që e kishte sjellë me vete. Ishte i dobët, i veshur me kostum të vjetër, të pastër, mbante kapelë dhe një bastun. Ai shikonte arën, jo Mirelën. Ajo i foli: “Zotëri, kjo është tokë private. Babai im është sëmurur nga shqetësimi për ju.” Plaku iu përgjigj se e dinte që ishte tokë private, por shtoi se “ka qenë edhe kur ishte e jona”. Mirela i tha më pas se ishte 84 vjeçe, se i duheshin dy metra tokë, jo dy hektarë, dhe se aty, ku plaku ishte ulur, kishte qenë shtëpia e familjes së saj. Ajo shtoi se aty e kishte parë për herë të fundit tim atë.
Plaku u ngrit ngadalë, i mbështetur te bastuni, dhe e palosi stolin. Në atë moment, ai tha vetëm një fjali: “Pyete gjyshin tënd ku e çoi familjen time.” Mirela u përpoq ta kuptonte. Ajo i tregoi se gjyshi i saj kishte vdekur: “Ka qenë partizan. Njeri i ndershëm.” Plaku vazhdoi, duke e kthyer bisedën te lufta. “Ç’thotë ai për babanë tim? Gjyshi yt ka luftuar për këtë vend!” Më pas, ai nxori nga dollapi kutinë e medaljeve dhe e vuri mbi tavolinë, sikur ato të ishin prova. Mirela vendosi ta çonte gjithçka deri në fund dhe të verifikonte nëse plaku po gënjente apo nëse kishte ngatërruar dikë.
Nga bisedat në fshat, Mirela mësoi se plaku quhej Fiqiri dhe se jetonte me vajzën e tij në Lushnjë. Të martën ajo shkoi në banesën e tyre pa e lajmëruar paraprakisht. Vajza e Fiqirit, rreth moshës së Mirelës, nuk u habit kur e pa. Mirela u çua në dhomën e ndenjjes dhe e gjeti Fiqirin ulur pranë dritares. Ajo i tha se kishte ardhur për të dëgjuar çfarë kishte plaku me gjyshin e saj dhe kërkoi prova.
Fiqiri bëri shenjë që të thërrisnin të bijën. Ajo solli një dosje kartoni. “Para disa vjetësh e kërkova dosjen e familjes sime te Autoriteti për Dosjet e ish-Sigurimit”, tha Fiqiri. Më tej, ai i udhëzoi që dosjen ta lexonte vetë, pasi ishte aty materiali që i jepte përgjigje pretendimit të tij.
Botuar fillimisht në Bota Sot