Me diskutimin në temën “Mikrohistoria përmes arkivave vendore” u promovua në “Defy Them” në Prishtinë libri “Bota e Todhrit: Elbasanasit që shkruanin”, i autorit Yll Rugova. Ngjarja u zhvillua të enjten, në kuadër të një qasjeje që synon të shpjegojë historinë jo vetëm përmes figurave të mëdha, por edhe përmes jetës së përditshme të njerëzve dhe komuniteteve të vogla.
Promovimi e vuri theksin te mënyra se si mikrohistoria, duke u mbështetur në dëshmi të afërta me terrenin, mund të rindërtojë një periudhë të tërë. Në këtë drejtim, libri “Bota e Todhrit…” trajtohet si një rrugë për të kuptuar më gjerë se biografia e një personi të caktuar, duke u ndalur te rrethanat që e rrethuan atë dhe te mjedisi shoqëror ku u formësua veprimtaria e tij.
Figura qendrore në libër është Dhaskal Todhri, një nga emrat më të njohur të historisë së shkrimit të shqipes. Por, sipas strukturës së librit, Todhri nuk paraqitet vetëm si krijues i një alfabeti origjinal. Rugova e përdor atë si pikënisje për të hyrë në një botë më të gjerë: si jetonte Elbasani, çfarë marrëdhëniesh mbanin njerëzit me njëri-tjetrin, dhe si funksiononte komuniteti në një epokë kur letërkëmbimi, arsimi dhe qarkullimi i dijes kishin ritmet e tyre.
Mikrohistoria ringjall Elbasanin e shekullit XVIII
Vepra e Rugovës synon të shkojë “përtej” biografisë së Todhrit. Në vend të një rrëfimi të thjeshtë për arritjen e tij, libri përqendrohet te rindërtimi i një pjese të jetës së përditshme të Elbasanit të shekullit të 18-të. Kjo mënyrë trajtimi i jep lexuesit mundësinë të kuptojë se si një person i njohur mund të shihet brenda komunitetit të tij—si produkt i rrethanave shoqërore, ekonomike dhe fetare të kohës.
Pjesa thelbësore e ndërtimit të librit mbështetet te dokumente arkivore dhe dëshmi të llojeve të ndryshme. Sipas materialeve që u prezantuan në promovim, “Bota e Todhrit…” ngrihet mbi kodikë, regjistra esnafesh dhe materiale të tjera arkivore. Ky inventar i burimeve ndihmon për ta vendosur Todhrin brenda një konteksti më të gjerë, ku mësuesi kuptohet jo vetëm për çfarë ka dhënë në aspektin kulturor, por edhe për mënyrën se si ka jetuar dhe ka vepruar brenda mjedisit ku ishte i integruar.
Në diskutim u nënvizua se Todhri nuk shfaqet vetëm si krijues i një alfabeti origjinal. Ai paraqitet edhe si mësues elbasanas, i njohur si Theodhor Haxhifilipi. Nga alfabeti i tij kanë mbijetuar rreth 800 faqe, një shifër që tregon sa i gjerë ka qenë gjurmimi i tij në dokumentet e trashëguara. Po ashtu, u përmend se komuniteti brenda të cilit ai jetonte kishte arritur të krijonte një jetë të vetën, duke e bërë Elbasanin e asaj periudhe një skenë ku shkronjat, mësimi dhe veprimi kulturor kishin kuptim konkret në jetën e njerëzve.
Promovimi në “Defy Them” në Prishtinë e bëri të qartë se libri synon të ofrojë një lexim më të plotë të historisë përmes detajeve që dalin nga arkivat vendore. Me qasjen “mikro” përmes individëve dhe komuniteteve të vogla, “Bota e Todhrit…” i kthen në vëmendje jo vetëm emrat, por edhe rrjetat e përditshmërisë: institucionet, dokumentet dhe praktikat që e mbajnë gjallë një epokë. Ngjarja u zhvillua më 17 shtator 2026, në orarin e shënuar 23:36, duke u shoqëruar me diskutimin për librin e Yll Rugovës.
Botuar fillimisht në Koha.net
