Libri “Rrëfimi për kufijtë e Luginës së Preshevës (1843-2018)”, nga studiuesi Skënder Latifi, ka dalë në dritë si një përmbledhje historiografike që synon të hedhë dritë mbi mënyrën se si janë formësuar dhe ndryshuar kufijtë në këtë hapësirë historike. Vepra e publikuar nga Botimet KOHA në Prishtinë në vitin 2025 vjen si rishikim i gjerë i lëndës historiografike, duke e trajtuar çështjen përmes një qasjeje që mbështetet fort në dokumentet dhe dëshmitë arkivore.
Gjatë leximit të librit, del se autori e shtrinë vëmendjen në periudha të gjata historike. Trajtimi nis nga Luftërat Ballkanike dhe shkon deri te diplomacia moderne e epokës Trump, duke e lidhur procesin historik me faza të ndryshme të vendimmarrjes politike. Në këtë rrugëtim, libri prezantohet si një “skaner i ftohtë” i lëndës, pra si një përpjekje për të kuptuar mekanizmat që kanë ndikuar në fatin e trojeve lindore shqiptare, pa e kthyer rrëfimin në thjesht emocione apo retorikë romantike.
Dokumenti arkivor kthehet në bazë të rrëfimit për kufijtë
Një aspekt i veçantë i librit është mënyra si e përball vendin historik me proceset gjeopolitike. Në tekst vihet theksi se ashpërsia e dokumentit arkivor mund të demaskojë prapaskenat dhe proceset retrograde, veçanërisht ndaj trojeve tona lindore. Kjo qasje e vendos arkivën në qendër të argumentit: jo si element dytësor, por si mjet që ndihmon të kuptohet se si janë ndërtuar dhe riformësuar kufijtë, si dhe çfarë pasojash ka sjellë kjo në realitetin e territoreve dhe të identiteteve lokale.
Vepra përmbyllet me një përqendrim të qartë te kujtesa historike dhe pasojat që ajo lë. Në përshkrimin e librit shfaqet ideja se, pas leximit, mbetet një “vetmi e madhe historike” në të cilën u lanë këto hapësira etnike. Përmendet edhe ajo që lidhet me “plagën e sotme të pasivizimit të adresave”, një formulim që e lidh të kaluarën me gjendjen aktuale, kur ndryshimet territoriale dhe administratave kanë ndikuar edhe në mënyrën se si njerëzit e përjetojnë hapësirën ku jetojnë.
Libri theksohet gjithashtu se shmang retorikën emocionale dhe romantike, duke u paraqitur si një pikë referimi për platformat politike në mbrojtje të interesave. Në këtë kuptim, vepra nuk paraqitet si thirrje e drejtpërdrejtë, por si bazë e gjerë dokumentare që synon të nxisë reflektim të thellë mbi memorien kombëtare. Përfshirja e periudhave nga Luftërat Ballkanike deri te diplomacia moderne e epokës Trump tregon se autori e sheh çështjen e kufijve jo si një moment të izoluar, por si një proces të zgjatur, me vendime që ndikojnë vazhdimisht në identitetet, territorin dhe marrëdhëniet mes faktorëve politikë.
“Rrëfimi për kufijtë e Luginës së Preshevës (1843-2018)” del kështu si një studim historiografik i ngarkuar me material dokumentar dhe me synim për të ndërtuar një rrëfim të qëndrueshëm. Data e publikimit të lajmit për këtë libër është 26 korrik 2026, ndërsa vepra vetë është botuar në 2025 nga Botimet KOHA në Prishtinë. Titulli i tij, i fokusuar në harkun 1843-2018, përmbledh idenë se kufijtë janë formuar gjatë shumë brezave, dhe se kuptimi i tyre kërkon mbledhje e analizë të kujdesshme të dëshmive, pa u mbështetur në interpretime të shpërndara pa bazë dokumentare.
Botuar fillimisht në Koha.net
