Çdo javë, në Iran vërehet një ndryshim i shpejtë i zakoneve të blerjeve: listat shkurtohen, inflacioni rritet dhe fuqia blerëse bie. Për shumë familje, zgjedhjet që dikur konsideroheshin normale po zëvendësohen gjithnjë e më shumë me produkte vetëm të domosdoshme, ndërsa shpenzimet për ushqime dhe shërbime po bëhen gjithnjë e më të vështira për t’u përballuar.
Sipas përshkrimeve nga terreni, fillimisht një pjesë e qytetarëve kanë hequr dorë nga frutat dhe produktet e qumështit. Më pas, me përkeqësimin e kushteve, blerjet janë kufizuar edhe më tej: tani kërkohen kryesisht artikujt bazë, me prioritet tek ato që lidhen direkt me ushqimin e përditshëm dhe nevojat minimale të familjes. Kjo mënyrë e re kursimi nuk vjen nga një preferencë, por nga pamundësia për të mbajtur ritmin e çmimeve në rritje.
Kriza ekonomike nuk nisi vetëm pas përshkallëzimit të konfliktit të fundit. Ajo ishte e rëndë edhe përpara luftës, si pasojë e viteve të sanksioneve dhe keqmenaxhimit. Megjithatë, situata është përkeqësuar ndjeshëm për shkak të konfliktit me SHBA-në dhe Izraelin, i cili ka rritur presionin mbi ekonominë dhe ka goditur më fort sektorët që ndikojnë drejtpërdrejt tek çmimet e mallrave.
Dëmet e raportuara lidhen me sulmet që kanë prekur infrastrukturën dhe industrinë. Kur prodhimi dhe zinxhirët logjistikë goditen, tregu shtrëngohet, ndërsa kostot shtohen. Në këtë kontekst, çmimet e ushqimeve, ilaçeve dhe shërbimeve janë rritur ndjeshëm, duke e bërë edhe më të vështirë jetesën për familjet me të ardhura fikse ose që mbeten prapa rritjes së çmimeve.
Çmime rekord, familjet Në Teheran blejnë vetëm të domosdoshmen
Në Teheran, ndryshimet në çmime janë shprehur qartë edhe në artikuj shumë bazë. Një kilogram patate është rritur nga 540 mijë në 720 mijë rialë brenda një jave. Po kështu, një pako me 30 vezë është shtrenjtuar nga 4 milionë në 5.7 milionë rialë. Këto rritje jo vetëm që rrisin koston e ushqimit, por edhe ndikojnë në buxhetin e javës për familjet që mbështeten te produktet tradicionale të tavolinës.
Edhe çmimet e bukës kanë pësuar goditje të forta: ato janë dyfishuar krahasuar me një vit më parë. Për qytetarët, buka mbetet një element kyç i dietës së përditshme, ndaj rritja e saj shndërrohet shpejt në rritje të kostos totale të ushqimeve. Në të njëjtën kohë, paga minimale mujore në Iran është rreth 100 dollarë, ndërsa një familje mesatare me katër anëtarë shpenzon rreth 70 për qind të të ardhurave për ushqime bazë. Kjo përqindje tregon se pjesa më e madhe e të ardhurave po shkon vetëm për mbijetesë ditore.
Parashikimet e FMN-së e vendosin situatën në një skenar edhe më të vështirë: inflacioni mund të arrijë rreth 69 për qind këtë vit, niveli më i lartë që nga Revolucioni Islamik i vitit 1979. Në këtë klimë, ekspertët paralajmërojnë se lufta, sanksionet dhe kufizimet ndaj eksporteve të naftës mund ta çojnë Iranin drejt një krize edhe më të thellë ekonomike. Me të ardhura që nuk rriten në të njëjtin ritëm dhe me çmime që vazhdojnë të ngjiten, familjet përballen me vendime të vështira se çfarë të blejnë dhe çfarë të lënë mënjanë.
Tehni i krizës shihet edhe te mënyra se si po mendohet për ditën që vjen. Një grua nga Teherani ka theksuar se njerëzit janë të përqendruar te mbijetesa e ditës së sotme, sepse askush nuk e di se sa më e shtrenjtë do të jetë e nesërmja. Në këtë mënyrë, jo vetëm ushqimi, por edhe planifikimi i jetës së përditshme po kthehet në një sfidë të vazhdueshme, ndërsa rritja e çmimeve mbetet tema kryesore për shumë familje në vend.
Botuar fillimisht në Telegrafi